DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
NHÀ VĂN NÀO ĐẠI HỘI ẤY

 1. ĐẠI HỘI NHÀ VĂN

Nhà văn Phạm Đình Trọng và NTT tại đại hội NVVN

Hội viên hội Nhà Văn Việt Nam ở thành phố Hồ Chí Minh ra Hà Nội dự đại hội lần thứ tám hội Nhà Văn Việt Nam đều được chính quyền thành phố Hồ Chí Minh trợ cấp tiền vé máy bay đi về, hai triệu bốn mươi tư ngàn đồng nhân đôi là bốn triệu tám mươi tám ngàn động (2044000đ x 2 = 4 088 000 đ). Lại thêm một triệu tiền tiêu vặt nữa. Chưa bao giờ chính quyền lại ưu ái các nhà văn như vậy! Nhận tiền trước ngày khai mạc đại hội đến cả chục ngày nên ai muốn đi lúc nào, muốn đi bằng phương tiện gì thì đi. Gần một trăm nhà văn ở thành phố Hồ Chí Minh lai kinh họp mặt văn chương phần đông đều đi máy bay. Riêng người vừa thắp hương tưởng nhớ những người lính đã ngã xuống trong cuộc chiến tranh đằng đẵng ba mươi năm vừa qua bằng trường ca Chiến tranh chín khúc tưởng niệm, nhà thơ Nguyễn Thái Sơn lại ngồi xe lửa đủng đỉnh thượng kinh. Đến Phủ Lý, nhà thơ rời xe lửa, đeo ba lô xăm xăm ra cánh đồng đến trước mộ bố mẹ thắp hương kính viếng đấng sinh thành rồi nhà thơ mới lững thững quay lại Phủ Lý đón ô tô về Hà Nội.

      Tôi và nhà văn Trần Hoài Dương đi chuyến bay sáng ngày 2.8.2010. Đến cửa đợi ra máy bay tôi lại gặp nhà thơ Lê Hoàng Anh ở thành phố Hồ Chí Minh, nhà văn Khôi Vũ, nhà thơ Đàm Chu Văn ở Đồng Nai. Vừa ra khỏi cửa sân bay Nội Bài, Hà Nội, chúng tôi thấy một thanh niên cầm tấm bảng trắng, chữ xanh: Hội Nhà Văn Việt Nam chào đón các nhà văn về dự đại hội VIII. Anh là lái xe của văn phòng Hội đi đón chúng tôi. Anh nói rằng nhà văn Nguyễn Quang Sáng cũng đi chuyến máy bay này nên phải đợi anh Sáng nữa. Tôi gọi điện thoại bỏ túi của anh Sáng nhiều lần đều không liên lạc được! Chắc anh Sáng tắt điện thoại! Người khách cuối cùng của chuyến bay đã ra cửa vẫn không thấy anh Sáng đâu! Anh lái xe đành báo cáo sự việc về văn phòng Hội rồi ra bãi để ô tô đánh xe vào đón chúng tôi đưa về khách sạn Kim Liên. Cả một khu rộng lớn trước đây là khu nhà ở của chuyên gia Liên Xô được cải tạo, nâng cấp thành một tổ hợp khách sạn, nhà hàng hiện đại với chín nhà khách ba sao, nhiều nhà hàng, nhiều sân ten nit và bể bơi. Đoàn nhà văn thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh Nam Bộ được bố trí ở đây. Tôi và nhà văn Trần Hoài Dương ở một phòng trên tầng ba nhà số Bốn, cạnh đường Đào Duy Anh. Cô dọn phòng cho biết giá thuê phòng một ngày đêm là sáu trăm ngàn đồng (600 000 đ)!

      Chỉ có hai bữa trưa hai ngày đại hội ăn ngay ở nơi họp, bếp ăn của học viện Chính trị Hành chính quốc gia. Còn lại đều ăn ở tổ hợp nhà hàng khách sạn Kim Liên. Bữa sáng một tô phở, một li cà phê sữa. Bữa trưa và tối có bia. Món ăn nấu không ngon nhưng khá nhiều, ăn xong, thịt cá vẫn còn dư. Ăn sáng xong, đoàn nhà văn ở khách sạn Kim Liên lên ba ô tô ca, có xe du lịch của cảnh sát bật đèn xanh đỏ nhấp nháy, hú còi rền rĩ gấp gáp đi trước dẫn đường, đến ngã tư gặp đèn đỏ vẫn thẳng tiến! Thấy rõ một sự o bế và long trọng hóa đối với các nhà văn! Vì sao có sự o bế và long trọng hóa đó? Chính là vì thời gian vừa rồi một số nhà văn đã bộc lộ được khí phách và tư thế kẻ sĩ khi có tiếng nói thẳng thắn và mạnh mẽ về những vấn đề của vận mệnh đất nước, của số phận nhân nhân dân, tạo ra được dư luận xã hội rộng rãi đồng tình, hưởng ứng.

      Tiếc rằng đại hội với hơn sáu trăm nhà văn đã không nối tiếp và phát huy được khí phách kẻ sĩ và tư cách nhà văn trước những vấn đề khẩn thiết đang đặt ra với nhân dân, với đất nước. Nhà khoa học là trí tuệ của nhân dân. Nhà văn là tâm hồn, là lương  tâm của nhân dân. Không nói tiếng nói của nhân dân, của thời đại, đâu phải là nhà văn! Biên giới, biển, đảo đã và đang bị nước ngoài lấn chiếm, thôn tính! Suốt nhiều năm qua, người dân Việt Nam làm ăn trên biển đảo Việt Nam bị kẻ cướp biển cướp đảo bắt bớ, giết hại! Còn tấc lòng với dân, với nước, không người Việt Nam nào có thể làm ngơ, im lặng. Diễn đàn đại hội nhà văn là nơi đích đáng nhất để nhà văn nói tiếng nói của nhân dân khẳng định độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ thiêng liêng của đất đai biển trời Việt Nam! Thế mà một ông ngồi trên ghế đoàn chủ tịch đại hội Nhà Văn đã đứng trên diễn đàn long trọng của các nhà văn tự khoe rằng tác phẩm của ông phải đo bằng thước nhưng lại lớn tiếng phản đối đại hội lên tiếng bảo vệ chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ không đúng chỗ! Đất đai xương máu của tổ tiên để lại không giữ được vẹn toàn, để mất mát hao hụt là nỗi đau, nỗi nhục lớn, là sự nhức nhối của mọi trái tim Việt Nam! Còn chút lòng yêu nước phải nhận lấy nỗi đau, nỗi nhục ấy mà nhắc nhau, bảo nhau ở mọi nơi, mọi lúc không thể để mất mát như vậy được! Sự nhức nhối ấy phải được nói ra ở  mọi lúc, mọi nơi!

      Nhà văn đích thực còn là nhà văn hóa, nhà hoạt động xã hội. Phát hiện, đề xuất và giải quyết những vấn đề của cuộc sống đặt ra bằng tác phẩm văn chương, nhà văn còn đóng góp cho cuộc sống bằng tiếng nói xã hội của nhà văn. Trước đại hội Nhà Văn ít ngày, nhà thơ Bùi Minh Quốc có gửi qua email cho tôi bản dự thảo Tuyên bố của hội Nhà Văn Việt Nam về tình hình đất nước và trách nhiệm nhà văn với cách đặt vấn đề: Chúng tôi, các hội viên hội Nhà Văn Việt Nam kí tên dưới đây cùng nhất trí đề nghị đại hội lần thứ tám hội Nhà Văn Việt Nam ra một bản tuyên bố về tình hình đất nước và trách nhiệm nhà văn. Nếu đại hội không đạt được đồng thuận đa số, đây sẽ là tuyên bố của những nhà văn đã kí tên. Đọc dự thảo, tôi hòan tòan tán thành. Cá nhân nhà văn hoặc một nhóm nhà văn cần có tiếng nói xã hội trước những vấn đề của đất nước. Tôi đề nghị nhà thơ Bùi Minh Quốc viết lại dự thảo có tầm nhìn khái quát, tòan diện hiện tình đất nước, có tầm văn hóa cao hơn, có hồn hơn và hẹn gặp nhau ở đại hội để kí tên. Ra Hà Nội, tôi đến nhà khách số 10 phố Chu Văn An, Hà Nội, tìm gặp anh Bùi Minh Quốc thì anh Bùi Minh Quốc lại đưa ra bản Đề án họat động của Hội Nhà Văn tự nuôi tự quản, không nhận trợ cấp từ tiền thuế của dân, đã có chữ kí của hơn chục nhà văn. Việc này cũng rất nên làm nhưng đây chỉ là việc nội bộ của hội Nhà Văn, lúc nào làm cũng được, không nhất thiết phải làm dịp đại hội cập rập, gấp gáp quá nhiều việc. Còn Tiếng nói chính trị của các nhà văn cần phải vang lên trong Đại hội Nhà Văn. Tiếng nói chính trị đó là Tuyên bố của các nhà văn trước những vấn đề lớn đang đặt ra với đất nước! Có được Tuyên bố như vậy các nhà văn mới nói được tiếng nói của nhân dân, mới thực hiện được điều gửi gắm của nhân dân, mới để lại dấu ấn trong đời sống đất nước của tổ chức Nhà Văn! Nhưng bản dự thảo Tuyên bố đó, anh Bùi Minh Quốc đã gác lại, không hòan thiện để đưa ra lấy ý kiến các nhà văn! Kết quả là với thời gian eo hẹp, gấp gáp, đại hội Nhà Văn chỉ làm tạm được một việc bầu ban lãnh đạo mới của Hội! Các việc khác đều diễn ra quá cập rập! Đến việc tối quan trọng là bàn bạc sửa đổi điều lệ Hội còn đang thảo luận dở dang cũng phải bỏ lửng lại để làm thủ tục gói ghém kết thúc đại hội! Bản tham luận viết sẵn của anh Quốc cũng không thể đọc trọn vẹn! Bản Đề án họat động của hội Nhà Văn tự nuôi tự quản của anh Quốc không được đưa ra trước đại hội!

      Những diễn biến ở đại hội Nhà Văn Việt Nam lần thứ tám cho thấy:

      Với những người tổ chức điều hành đại hội đã quá lo đối phó với những diễn biến ngòai kịch bản, quá lo đối phó với những ý kiến khác biệt, trái chiều với chính thống làm cho không khí đại hội trở nên căng thẳng. Những nhà văn ngồi trong hội trường khi đứng lên phát biểu ý kiến đều có nhân viên văn phòng Hội đưa micro đến. Nhà thơ Trần Mạnh Hảo đứng lên nói, không ai đưa micro cho anh! Đến khi anh có được chiếc micro trong tay thì micro tịt! Nhà thơ Nguyễn Hoa ngồi trên đòan chủ tịch có cô con gái là cô Hoa Lâm, nhân viên văn phòng Hội cầm micro đứng ngay cạnh nhà thơ Trần Mạnh Hảo. Tôi liền bảo cô Hoa Lâm đưa chiếc micro cô đang cầm cho nhà thơ Trần Mạnh Hảo. Hoa Lâm miễn cưỡng phải đưa micro tốt cho nhà thơ thì một anh chàng rất trẻ cũng làm công việc như Hoa Lâm chạy đến gạt tay Hoa Lâm, không để Hoa Lâm đưa micro cho nhà thơ Trần Mạnh Hảo! Nhà thơ Trần Mạnh Hảo buộc phải lên sân khấu đi ngang qua đòan chủ tịch, đến chiếm lĩnh micro trên diễn đàn! Nhưng anh vừa nói được mấy câu thì micro trên diễn đàn cũng tịt! Không khí đại hội nhà văn trở nên không bình thường, ấm ức, dồn nén từ đó!

      Với các nhà văn thì có qúa nhiều điều cần nói, cần đề xuất, muốn đòi hỏi nên ai lên diễn đàn