DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
4 LOẠI NHÂN VẬT ĐI QUA MỌI THỜI ĐẠI

                                                                                                                                         HỮU NGỌC

Nhà nghiên cứu văn hóa Hữu Ngọc phát hiện: “Cả hai nhà văn đều dùng vũ khí trào phúng, châm biếm những kẻ xấu   xa, bỉ ổi, ngu đần. Vũ Trọng Phụng viết tiểu thuyết, còn La Bruyère phác thảo những bức tiểu họa. La Bruyère miêu tả xã hội Pháp: "Đâu đâu cũng là khoe khoang, dối trá, tham vọng cực kỳ, khinh bỉ giá trị thật, danh dự và đạo đức. Thèm khát vàng, thứ uy quyền mới, tàn bạo và gây tai họa, gậm nhấm toàn bộ xã hội, đe dọa cơ sở xã hội... những bọn mới phất, vô lương tâm, thiếu giáo dục, nhân dân bị bóc lột dã man". Ông phác họa những người Pháp thời ông, qua đó ông có ý thức phác họa con người ở mọi thời đại ((P.G. Cartex và P.Surer). Một tư tưởng chủ đạo của văn học cổ điển là bản chất con người mọi thời đại đều giống nhau, vì những tình cảm  yêu, ghét, tham lam, tức giận, vui mừng buồn tủi... ở đâu cũng thế, chỉ khác ở cách thể hiện. Phải chăng vì thế, chân dung các nhân vật của La Bruyère thật giống nhân vật của Vũ Trọng Phụng, giống cả những người Việt hiện đang sống quanh ta”








Thời Pháp thuộc, tôi phải học tác giả Pháp La Bruyère để đi thi. Giờ có tuổi, đọc lại tác phẩm Những tính cách (1688-96) của ông mà giật mình. Giật mình vì thấy những chân dung người Pháp sống cách xa ta hàng vạn cây số, cách đây ba trăm năm lại giống người Việt thời hiện đại đến thế! Đặc biệt khiến tôi liên tưởng đến Vũ Trọng Phụng.

La Bruyère (1645-1696) sống vào thời chế độ quân chủ chuyên chế bắt đầu suy thoái, giai cấp tư sản đang lên. Vũ Trọng Phụng (1912-1939) sống thời Pháp thuộc, khi thực dân Pháp đang điều khiển triều đình Huế hủ bại, nâng đỡ giai cấp tư sản manh nha. Hai ông có điểm giống nhau là đều viết văn để vạch trần cái xấu, cái rởm, nhằm cải tạo xã hội. Cả hai đều tố cáo tác hại của đồng tiền đối với đạo đức xã hội. Cả hai đều đứng về phía người nghèo. La Bruyère bênh vực nông dân, còn Vũ Trọng Phụng thì cho "cái xa hoa chơi bời của bọn nhà giầu là những câu chửi rủa vào cái xã hội dân quê bị lầm than, bóc lột". (báo Tương Lai, 25/3/1937).

Cả hai nhà văn đều dùng vũ khí trào phúng, châm biếm những kẻ xấu   xa, bỉ ổi, ngu đần. Vũ Trọng Phụng viết tiểu thuyết, còn La Bruyère phác thảo những bức tiểu họa. La Bruyère miêu tả xã hội Pháp: "Đâu đâu cũng là khoe khoang, dối trá, tham vọng cực kỳ, khinh bỉ giá trị thật, danh dự và đạo đức. Thèm khát vàng, thứ uy quyền mới, tàn bạo và gây tai họa, gậm nhấm toàn bộ xã hội, đe dọa cơ sở xã hội... những bọn mới phất, vô lương tâm, thiếu giáo dục, nhân dân bị bóc lột dã man". Ông phác họa những người Pháp thời ông, qua đó ông có ý thức phác họa con người ở mọi thời đại ((P.G. Cartex và P.Surer). Một tư tưởng chủ đạo của văn học cổ điển là bản chất con người mọi thời đại đều giống nhau, vì những tình cảm  yêu, ghét, tham lam, tức giận, vui mừng buồn tủi... ở đâu cũng thế, chỉ khác ở cách thể hiện. Phải chăng vì thế, chân dung các nhân vật của La Bruyère thật giống nhân vật của Vũ Trọng Phụng, giống cả những người Việt hiện đang sống quanh ta. Xin tóm tắt sau đây vài chân dung:

Chàng "bốc phét" Arias.   
Arias đã đọc mọi sách, gì cũng biết, chàng muốn thuyết phục mọi người là thế, chàng thà nói dối còn hơn là im lặng hoặc tỏ vẻ không biết một điều gì. Ở bàn tiệc một vị quý tộc, chàng ta lên tiếng, kể ngang dọc về một vùng xa xôi, cứ y như mình là người địa phương. Chàng thuyết trình về lề thói của triều đình ấy, về phụ nữ, luật pháp và phong tục nước ấy. Chàng kể những chuyện vặt ở đó, tự cho là ngộ nghĩnh và cười phá lên. Nếu có kẻ bất thần nói ngược lại, muốn chứng minh là những điều chàng nói không đúng thì Arias không hề lúng túng, nổi nóng cãi lại "Tôi nói gì, kể gì cũng xuất phát từ gốc. Tôi biết những điều vừa kể từ miệng ngài Sethon, vị đại sứ Pháp ở triều đình ấy, mới về Paris cách đây vài ngày. Tôi quen thân ông, đã hỏi chuyện ông nhiều, ông không hề giấu tôi điều gì". Rồi Arias lại tiếp tục kể, vững tin hơn lúc đầu, mãi cho đến khi một khách ăn bảo chàng: "Thưa ông, ông vừa kể với chính ông Sethon, đang ngồi trước mặt ông!" Arias hẳn chỉ mong đất nứt ra cho mình chui xuống! 

Quan chức phè phỡn CHAMPAGNE
Vừa rời khỏi một bữa ăn kéo dài, phềnh bụng, còn chuếnh choáng hơi men, ngài CHAMPAGNE ký một quyết định người ta trình ông. Quyết định này có thể khiến cho dân cả một tỉnh mất đường sinh sống nếu không được sửa  lại. Trách ông ta làm gì ! Thức ăn trong bụng chưa kịp tiêu, thì còn đầu óc đâu nghĩ được là dân vùng nào đó có thể chết đói.

Cậu "công tử bột" IPHIS
Đi lễ nhà thờ, IPHIS thấy có người đi đôi giay mốt mới, so đôi giay tưởng đã sang mình đang đi, cậu thấy xấu hổ. Cậu đến buổi lễ cốt để tự phô ra, nay  lại muốn giấu mình, về nhà suốt ngày không ra cửa. Bàn tay cậu mềm mại, cậu bôi dầu trơn giữ da. Cậu cố cười để khoe bộ răng..., cậu nhìn chân, tự ngắm trong gương, cậu tập cho giọng nói rõ ràng, tế nhị, có khi cậu đánh môi son. Được cái cậu mặc quần đàn ông và đội mũ, lại không đeo hoa tai và vòng ngọc, nên tôi không xếp cậu vào giới phụ nữ.

Kẻ ích kỷ GNATHON
GNATHON chỉ sống cho mình, dưới mắt ông ta, hầu như không có ai. Ở bàn ăn, ông ngồi chỗ tốt nhất, chiếm đến hai chỗ, ông quên mất bữa ăn là của mọi người. Ông chiếm mọi món đưa ra. Ông chưa ăn hẳn món nào trước khi thử tất cả (ông dùng tay xé thịt ăn uống thô tục). Trong xe ngựa, ông tìm chỗ ngồi phía sau cho êm. Vào khách sạn, ông tìm phòng tốt nhất. Ông không khóc ai chết, chỉ sợ cái chết của bản thân. Để khỏi chết, ông sẵn sàng đổi lấy cái chết của loài người...

Nguồn: Lethieunhon.com

 

Các bài khác:
· MARIO VARGAS LLOSA: PARI - NƠI TÔI TRỞ THÀNH NHÀ VĂN
· ĐỌC LẠI 'BÓNG CHỮ' CỦA LÊ ĐẠT
· DU TỬ LÊ - QUẢ ĐẮNG DẪN ĐỘ CÁNH CHIM VỀ
· KHI NHÀ VĂN ĐỖ CHU SẮM VAI 'CỤ LÝ' LÀNG VĂN
· 5 GIAI THOẠI NHÀ VĂN
· HẠNH PHÚC ĐƯỢC LÀM EM TRỊNH CÔNG SƠN
· OLGA BERGGOLTZ - NHÀ THƠ CỦA NIỀM CÔ ĐƠN KIÊU HÃNH
· MỐI THÙ VĂN HỌC 30 NĂM
· NHỮNG NGÔI SAO HÌNH QUANG GÁNH
· MỘT QUAN NIỆM VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC DƯỚI ÁNH SÁNG MỚI CỦA KHOA HỌC NGHIÊN CỨU VĂN HỌC
· PHÊ BÌNH VĂN HỌC - TỨ BỀ THỌ ĐỊCH
· VĂN HỌC NGA-XÔVIẾT TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ
· TRƠ VƠ ĐI KIẾM LẼ YÊU ĐỜI
· CHẾ LAN VIÊN CỦA LỚP TRẺ CHÚNG TÔI
· VĨNH BIỆT THẦY TRƯƠNG TỬU
· NHÀ THƠ NGUYỄN TRUNG HIẾU-CÁNH CÒ TRẮNG LẶNG THẦM
· PHÊ BÌNH VĂN HỌC - MỘT CƠ CHẾ ĐẶC THÙ CỦA VĂN HÓA
· NHỮNG NHÀ VĂN ĐI TÌM CĂN CƯỚC
· VIẾT LÀ 'TỰ SÁT THƯƠNG MÌNH'
· 7 NĂM ĐI XA - NHÀ THƠ RAXUN GAMZATỐP VẪN SỪNG SỮNG ĐÓ

 

  
Gia đình Bích Khê