DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
VỀ VĂN HÓA TRANH LUẬN

                                                               (ĐỐI THOẠI CÙNG BẠN ĐỌC)

 

                                                                                                                                Đỗ Ngọc Thạch

 

Bài viết Giải mã bài viết Bàn thêm về tiểu thuyết “Hội thề” của tôi đã được đăng tải trên các Web trieuxuan.info, trannhuong.com, bichkhe.orgnguyentrongtao.org . Ba Web trước không có mục phản hồi của bạn đọc nên chưa biết dư luận thế nào. Tuy nhiên, qua 10 phản hồi của bạn đọc trên nguyentrongtao.org, cũng phản ánh phần nào những vấn đế cần quan tâm. Trước hết, tôi xin dẫn lại đây nguyên văn 10 phản hồi đó:

 

 

 

1/vô học 09/03/2011

 

Bác Hảo ơi, “nghỉ hưu” đi, tuổi già cần yên tĩnh. Các bác khác cũng đừng nổi nóng lên như Thọ muối và dùng Thọ muối để dọa nhau nữa. Em nhại thơ Nguyễn Khuyến để can các bác:

 

Thôi thôi lậy “cậu” xanh căng lậy,
thắng thua hơn thiệt thì cũng hòa.
Đau đầu nhức óc, tiền chẳng thấy,
cứ làm khổ nhau mãi thế a.

 

2/Duy Vu 09/03/2011

 

Bác Tạo thâm thúy thật. Đọc 2 bài của bác này tôi có cảm nhận bác ấy đang làm cái việc giống như bức ảnh bác kèm ở đầu trang.

 

3/Name (required) 09/03/2011

 

“Cái phong cách sống “Hữu sạ tự nhiên hương” dường như đã biến mất?”

 

Phải là “Hữu XẠ… ” chớ anh Tạo nhỉ?

 

4/LVT 09/03/2011

 

“Liệu cái giá trị mà Hội thề và Dị hương đạt được qua giải thưởng đó có thật hay không và có sức sống như thế nào thì phải chờ Thời gian trả lời - “Thời gian là vị quan tòa công minh nhất!”. Đó là chân lý vĩnh cửu!…”

 

Cái câu kết cũ rích và ba phải này, vận vào bài phê bình nào cũng đúng (và người phát ngôn BNG cũng hay mượn để lên tiếng…: mà ông Đỗ Ngọc Thạch bắt mọi người phải đọc lại “mới hiểu hết ý tứ bài viết…” thì đúng là ông này chắc là hết thuốc chữa bệnh thích làm nhà phê bình rồi.

 

5/Phạm Lưu Vũ 09/03/2011

 

Viết sao cho nó rối rắm, rào trước đón sau, nửa dơi nửa chuột theo “phương pháp” “máy bay đằng đông, các cụ ngắm đằng tây…”, rồi lại tự “giải mã” những gì mình vừa viết ra theo kiểu… nào cũng được. Trò xiếc chữ này chỉ chứng tỏ ngay trong lúc viết đã sẵn coi bạn đọc như cái rác. Chuyện nực cười này quả là “xưa nay hiếm”.

 

6/Trần Đan 09/03/2011

 

Chúng tôi thường nói đùa: Bây giờ giá trị của công trình nghiên cứu khoa học là ở chỗ đọc không ai hiểu. Có lẽ quan điểm sáng tác văn học của bác Đỗ Ngọc Thạch và tác giả “Hội thề” cũng na ná như vậy.

 

7/Đinh Đỗ Chung 09/03/2011

 

Đọc xong bài “Giải…” này, chẳng thấy giải được tý nào mà chỉ thấy cứ như là tác giả bài viết muốn châm dầu vào lửa vậy.

 

8/Linh Linh 10/03/2011

 

Bác Thạch ơi, có phải có một trường phái văn học tạm gọi là “mã hóa”, tức là tác giả mã hóa tác phẩm, người đọc muốn hiểu thì phải chờ tác giả… giải mã? Hay là sáng tác theo trường phái “ban hành văn bản pháp luật”: Phải có nghị định, thông tư hướng dẫn thì mới hiểu và thực hiện được (?!)

 

Bác viết: “dù sao đi nữa thì những phương tiện thông tin báo chí do những cơ quan Đảng và Nhà nước quản lý thì luôn là nơi phát ngôn chính thống mọi tư tưởng của thời đại, không thể sai, chỉ từ đúng trở lên” (không biết lên đến đâu???). Không biết bác nói thật hay nói đùa? Theo em thì chắc chắn Đảng ta không bao giờ khẳng định: Các nghị quyết, chỉ thị của Đảng không thể sai!

 

Xin vái lạy bác!

 

9/Quang Trung 10/03/2011

 

- Ông Đỗ Ngọc Thạch ơi, ông làm phê bình mà ông dùng chữ nghĩa kiểu gì lạ thế: Ý ông muốn viết một đằng mà người đọc (trong đó có ông Hảo) hiểu một nẻo. Vậy thì ông có nên theo nghề cầm bút không nhỉ? Khi ông viết: “Ban giám khảo của Hội Nhà văn - bộ phận tinh anh và tài năng nhất của Hội nhà văn Việt Nam” rõ ràng câu chữ thể hiện ông đã khẳng định… Còn ông nói đó chỉ là “sự mong muốn” thì quả là ông đã chưa biết viết để thể hiện ý mình. Viết rồi lại phải “giải mã” lại bài viết của chính mình thì ông quả là nhà “ní nuận” mà tôi chưa thấy bao giờ. Chúc ông gắng học tập chữ nghĩa, đặc biệt là cách lập câu, lập ý, cách tu từ nếu ông muốn đi theo nghề cầm bút.

 

10/Hội Viên 10/03/2011

 

Ông Thạch à. Nếu ông muốn vào Hội Nhà Văn Việt Nam thì phải có tác phẩm hay cơ. …
Cửa sau hay trước mà làm gì phải không ? Ráng cho lọt vào một cửa nhá !

 

 

 

*

 

 

 

Đọc các ý kiến phản hồi về bài viết “Giải mã…” trên nguyentrongtao.org vừa dẫn lại trên, tôi thấy nổi lên hai vấn đề cần có sự trao đổi ngay: 1/ văn hóa tranh luận2/tính đa nghĩa của “chữ nghĩa”.

 

1. Về văn hóa tranh luận: Trong tranh luận nói chung và đặc biệt là tranh luận về văn học nói riêng, điều cần chú ý trước nhất là thái độ, cung cách của người diễn ngôn mà người ta đã khái quát thành “văn hóa tranh luận”. Nói nôm na là người tham gia tranh luận phải có văn hóa, cụ thể là phải có sự lịch sự tối thiểu bởi như nhà thơ Trần Mạnh Hảo đã nói “chuyện phê bình văn chương là chuyện tao nhã của giới học thuật”. Rất đáng khen cho ông Nguyễn Trọng Bình đã rút lại chữ “Dị hợm” khi nói về phương pháp phê bình của ông Hảo. Còn ông Hảo, chỉ mới xin lỗi ông Nguyễn Văn Thọ thì chưa đủ với cái kiểu “khái quát” vơ đũa cả nắm và phán rất tùy tiện mà tôi đã nói trong bài “Giải mã…”.

 

 

 

Theo tôi nghĩ, điểm đầu tiên của sự lịch sự tối thiểu là không nên coi thường người đối thoại cho dù mình có bằng cấp cao tót và huy chương, danh hiệu đầy người. Lỗ Tấn có câu nói rất hay mà ta nên tham khảo: Quắc mắt coi khinh ngàn lực sĩ, cúi đầu làm ngựa chú nhi đồng!

 

Trở lại vấn đề lịch sự tối thiểu: mình tôn trọng người thì sẽ nhận được sự tôn trọng trở lại, còn gieo gió thì sẽ gặt bão! Đó là qui luật của muôn đời. Tôi nói vậy không nhằm dạy khôn bạn đọc đáng kính nói chung mà chỉ muốn gửi tới ông Quang Trung bởi ông đã có những lời bất nhã, coi thường người đối thoại như sau:… “thì quả là ông đã chưa biết viết để thể hiện ý mình. Viết rồi lại phải “giải mã” lại bài viết của chính mình thì ông quả là nhà “ní nuận” mà tôi chưa thấy bao giờ. Chúc ông gắng học tập chữ nghĩa, đặc biệt là cách lập câu, lập ý, cách tu từ nếu ông muốn đi theo nghề cầm bút”. Không biết đây có phải là ông Phạm Quang Trung đã xin rút khỏi tranh luận về “Hội thề” hay không? (THƯA NHÀ THƠ TRẦN MẠNH HẢO! TÔI XIN NGỪNG CUỘC TRANH LUẬN :  Phạm Quang Trung).

 

Nhân nói chuyện Văn hóa tranh luận, cũng nên trở lại  với nhà thơ Trần Mạnh Hảo, người có vẻ như được nhiều bạn đọc tán đồng, hoan hô.

 

Trong bài viết TRẦN MẠNH HẢO CHƯA TỪNG TRANH LUẬN VỚI ÔNG PHẠM QUANG TRUNG trên web http://trannhuong.com ngày 10-3-2011, ông Trần Mạnh Hảo có viết về bài viết của ông Phạm Quang Trung: THƯA NHÀ THƠ TRẦN MẠNH HẢO! TÔI XIN NGỪNG CUỘC TRANH LUẬN như sau:

 

 

 

“Ơ hay, sao PGS.TS Phạm Quang Trung lại tuyên bố chia tay với một cuộc tranh luận trong tưởng tượng, một cuộc tranh luận nếu có cũng chỉ là cuộc tranh luận đơn phương, độc thoại do ông Trung tung ra mà không hề có đối thủ, có hồi đáp, một cuộc tranh luận không có thật. Cũng giống như khi ông Trung một mình lao ra võ trường đấm đá vào không khí đến toát mồ hôi, đoạn ông tuyên bố: ta không đấu võ với nhà người nữa, rồi ông cúi đầu chào khán giả lui vào trong, mặc cho đối thủ khoảng không vẫn im như thóc”[hết trích dẫn 1].

 

 Động tác này của ông Hảo vừa là kế “Ve sầu thoát xác” vừa cười nhạo ông Trung, đầy tính “bút chiến”. Tính “bút chiến” của ông Hảo có ngay từ câu đầu tiên khi đối thoại với ông Trung có hàm ý mỉa mai bằng cấp Tiến sĩ và danh hiệu P.Giáo sư của ông Trung ai cũng thấy rõ, ông Hảo sao lại nói đó là “một cuộc tranh luận trong tưởng tượng, một cuộc tranh luận nếu có cũng chỉ là cuộc tranh luận đơn phương, độc thoại do ông Trung tung ra mà không hề có đối thủ, có hồi đáp, một cuộc tranh luận không có thật”.

 

Ông Hảo mượn lời của Nguyễn Hữu Quý để biện minh cho “chiêu thức” tiếp của mình:“Việc nhà thơ Trần Mạnh Hảo xin phép ông Phạm Quang Trung mượn câu cảm thán “Thật nhảm hết sức!”để  làm tiêu đề bài viết của mình; âu cũng là chuyện bình thường”. Xin thưa với cả hai ông Hảo và ông Quý, việc “mượn câu cảm thán” này không hề là chuyện bình thường mà là một kế sách rất nham hiểm và tàn độc có tên gọi là “Mượn đao giết người”. Câu nói nông nổi của ông Trung đã bị ông Hảo nhanh tay chộp lấy để làm “vũ khí” đánh vào tất cả những gì ủng hộ “Hội thề”. Hãy xem cái cách ông Hảo mượn câu nói hố, rất hớ hênh của ông Trung như thế nào:

 

 

 

“Xin xem ông Phạm Quang Trung viết:

 

 

 

“Trong bài viết Tôi hiểu ra rồi! (pqtrung.comtrannhuong.com ngày 04/03/2011), tôi đã thẳng thắn chỉ trích nội dung chương trình Diễn đàn văn học nghệ thuật VTV1 phát vào buổi sáng cùng ngày, tập trung ở chỗ, chỉ phản ánh dư luận một chiều về giải thưởng thường niên của Hội Nhà văn Việt Nam, bỏ qua những ý kiến sôi động trái chiều trên diễn đàn văn chương mạng, gây cảm giác xem thường khán - thính giả truyền hình nhất là đối với những người quan tâm lại có hiểu biết vấn đề như chúng tôi. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau, bài viết của tôi đã vô tình làm tổn thương tới hai người bạn văn tốt bấy lâu của mình là nhà phê bình Lê Thành Nghị và nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Dân. Rất có thể hai bạn văn trẻ Hoài Nam và Phong Điệp cũng rơi vào tâm trạng u buồn tương tự. Một người bạn của tôi sống ở Hà Nội đã nhận xét rất đúng rằng, bước vào “trường văn trận bút”, đôi khi chữ nghĩa trong mỗi hoàn cảnh cụ thể rất dễ từ chỗ quang minh chính đại bị vô tình đẩy sang chỗ lệch lạc, rời xa khỏi tay mình, cứ như con ngựa bất kham không thể ghìm cương nổi. Đấy là chưa nói tới bao kẻ bất lương cứ luôn rình rập để nhanh chóng chớp lấy thời cơ xuyên tạc đôi khi rất trắng trợn vì những mục đích đen tối của họ”.

 

 

 

Chúng tôi xin bổ sung đoạn tường trình trên chưa đầy đủ của ông Phạm Quang Trung trong bài “Tôi hiểu ra rồi” của ông; rằng ông đã “mắng” cuộc hội thảo “Ca ngợi tiểu thuyết “Hội thề” trên truyền hình (VTV1) của bốn vị Lê Thành Nghị - chủ tịch hội đồng lý luận phê bình Hội nhà văn Việt Nam - HNVVN, Nguyễn Văn Dân - chủ tịch hội đồng dịch thuật văn học HNVVN, Phong Điệp - trưởng ban Văn Nghệ Trẻ báo Văn Nghệ, Hoài Nam (phụ trách mục diễn đàn văn học nghệ thuật của VTV1, người hình như đang hoàn tất thủ tục để trở thành Hội viên Hội nhà văn VN thuộc ngành lý luận phê bình?) là “THẬT NHẢM HẾT SỨC !”.

 

 

 

Câu mắng cuộc hội thảo trên truyền hình: “THẬT NHẢM HẾT SỨC” của ông Phạm Quang Trung quả là nặng hết mức.

 

 

 

Xin quý vị cùng chúng tôi tìm hiểu ngữ nghĩa từ “nhảm”:[”NHẢM”: bậy bạ, linh tinh, không theo khuôn phép, không có căn cứ hoặc trái với sự thật. Tin đồn nhảm, nằm mơ nói nhảm”- Đại từ điển Tiếng Việt của Bộ GD&ĐT biên soạn. NXB Văn hóa & Thông tin trang 1230].

 

 

 

Với tư cách là một giáo sư đại học, lại là Ủy viên hội đồng lý luận phê bình văn học của HNVVN, chính ra ông Trung cần phải có thái độ khoan hòa, chín chắn, điềm đạm, ung dung tự tại, cân nhắc thật kỹ, thận trọng vì một lời nói phóng ra bốn ngựa không đuổi kịp, đắn đo trông trước nhìn sau mới phê phán cuộc hội thảo quan trọng kia là thế này, thế nọ. Đằng này, ông Trung chỉ dùng cảm tính, không cho lý tính tham dự nên mới phóng ra một lời mắng chửi ghê gớm nhường nào với các “phương diện quốc gia” (chữ của Nguyễn Du) mà ông đang yêu quý, đang cúc cung phục vụ và bảo vệ. Ông Phạm Quang Trung chỉ cần phê bình cuộc hội thảo trên là chưa thật đầy đủ, chưa thật công bằng, đã là một lời trách cứ ý nhị, đằm sâu.

 

 

 

Đằng này, đài truyền hình quốc gia Việt Nam, kênh quan trọng nhất là VTV1 (kênh chủ yếu của các vấn đề chính trị) đường đường một “phương diện quốc gia”, Hội nhà văn Việt Nam cũng đường đường là một “phương diện quốc gia” cùng nhau phối hợp, long trọng mở một cuộc hội thảo hết sức hoành tráng ca ngợi cuốn tiểu thuyết vừa được giải nhất “Hội thề”, lại là cuốn tiểu thuyết phục vụ cho chiến lược 16 chữ vàng trong quan hệ nhạy cảm với anh Hai Hoa Hạ mang thông điệp “tứ hải giai huynh”(bốn biển đều là của anh Hai cả) là NHẢM, thậm chí được nhấn mạnh thêm một cấp số nhân “NHẢM HẾT SỨC”, thì chúng tôi bái phục ông Trung, gan ông to nhất nước rồi đó. Nhiều người đọc các bài phản biện của chúng tôi bảo ông này gan cùng mình; nhưng xem ra gan của chúng tôi chỉ là gan con kiến so với lá gan con voi ma mút của ông Phạm Quang Trung mà thôi.

 

 

 

Khác nào ông Trung dám mắng các vị Lê Thành Nghị, Nguyễn Văn Dân, Hoài Nam và cô Phong Điệp… cũng “nhảm hết sức”, mà nhảm tức là bậy bạ, giả dối, linh tinh, vượt ra ngoài khuôn phép… Như thế, e rằng người ta có thể ngầm hiểu ông Trung đang vơ đũa cả nắm mà mắng VTV1, mắng HNVVN, mắng cuốn “Hội thề” là bậy bạ, linh tinh, giả dối, vượt qua mọi khuôn phép hay sao ?

 

 

 

Cho nên khi ông Phạm Quang Trung ngầm bảo chúng tôi (TMH) là “BỌN BẤT LƯƠNG- RÌNH RẬP - XUYÊN TẠC- TRẮNG TRỢN- MỤC ĐÍCH ĐEN TỐI” âu cũng là điều dễ hiểu:

 

 

 

 “Một người bạn của tôi sống ở Hà Nội đã nhận xét rất đúng rằng, bước vào ‘trường văn trận bút’, đôi khi chữ nghĩa trong mỗi hoàn cảnh cụ thể rất dễ từ chỗ quang minh chính đại bị vô tình đẩy sang chỗ lệch lạc, rời xa khỏi tay mình, cứ như con ngựa bất kham không thể ghìm cương nổi. Đấy là chưa nói tới bao kẻ bất lương cứ luôn rình rập để nhanh chóng chớp lấy thời cơ xuyên tạc đôi khi rất trắng trợn vì những mục đích đen tối của họ” .

 

 

 

Chả lẽ vì chúng tôi đã xin phép mượn lời ông Trung làm tiêu đề cho bài phê bình bài “Hội thề-lịch sử và tiểu thuyết”(in trên báo Văn Nghệ & web HNVVN) của Lê Thành Nghị: “Thật là nhảm hết sức”, khiến ông Trung nổi giận mắng chúng tôi là “bất lương” như vừa dẫn chăng ?

 

 

 

Việc làm này của chúng tôi rất danh chính ngôn thuận, ngay thẳng, có gì khuất tất gian tà đâu mà ông Trung lại vu cho chúng tôi là “bất lương”?

 

 

 

Trong các bài viết công bố trên mạng, ông Trung luôn tự cho mình là trí thức. Vâng, một người trí thức đích thực có thể mắng đài truyền hình VN, mắng HNVVN là bậy bạ, linh tinh, gian dối, nhưng tuyệt nhiên không nên mắng đồng nghiệp là kẻ “bất lương”(!)”[hết trích dẫn 2].

 

 

 

Đó là trong bài viết TRẦN MẠNH HẢO CHƯA TỪNG TRANH LUẬN VỚI ÔNG PHẠM QUANG TRUNG trên web http://trannhuong.com ngày 10-3-2011 của ông Trần Mạnh Hảo.

 

Trong bài viết trước đó, ngày 4-3-2011 trên các Web trannhuong.comnguyentrongtao.org với nhan đề “THẬT NHẢM HẾT SỨC!” của ông Trần Mạnh Hảo, ông cũng đã nói đến câu nói hớ hênh đó của ông Trung và cái sự “mượn” này:

 

 

 

“Trong bài: “Ý KIẾN CỦA DÂN MẠNG KHÔNG LÀ “ CÁI ĐINH “ ĐỐI VỚI VTV VÀ CÁC “ ÔNG NHỚN “ CÓ NHÃN MÁC CỦA HỘI NHÀ VĂN?”  của PGS.TS. Phạm Quang Trung (người hết lòng bênh vực “Dị Hương” và “ Hội thề”)  in trên website http://phamvietdaonv.blogspot.com ngày 04-03-2011 kể về màn trình diễn một chiều của VTV1 ( Đài truyền hình Việt Nam) ca ngợi hết lời giải thưởng của Hội Nhà Văn Việt Nam năm 2010 trong sáng nay, tức sáng 04-03-2011.

 

Trong bài viết, tác giả Phạm Quang Trung tỏ ra trách cứ anh Hoài Nam (người dẫn chương trình mục “ Diễn Đàn văn học nghệ thuật” kiêm nhà phê bình), trách cứ ông Lê Thành Nghị, chủ tịch hội đồng lý luận phê bình Hội nhà văn Việt Nam, trách cứ ông PGS  Nguyễn Văn Dân - chủ tịch hội đồng dịch thuật Hội Nhà Văn, rằng các vị sao lại làm ngơ trước bao nhiêu tiếng nói phản biện bấy lâu nay trên các báo mạng (Internet), cùng hè nhau độc tấu bản giao hưởng ngợi ca một chiều như thế mà nghe đặng ư? Tranh luận thì phải có hai chiều khen và chê mới khách quan, mới thuyết phục chứ ?

 

Cuối cùng, tác giả Phạm Quang Trung phán một câu xanh rờn về màn trình diễn độc tôn, độc tấu, độc diễn ngợi ca kia như sau : “ Thật nhảm hết sức” :

 

“Tôi cũng không nghĩ họ không từng đọc hay nghe nói về những ý kiến khác nhau chung quanh giải thưởng quan trọng của Hội Nhà văn trên mạng. Vậy thì chỉ có thể bảo là họ có biết, hơn thế, biết rất kỹ, rất rõ mà cố tính lờ đi do ngại đụng chạm chăng? Hay họ quan niệm công chúng rộng rãi chỉ nên biết đến mức như họ nói, thế là đủ? Hoặc họ cho là chỉ nên xem là công luận văn chương trên các mặt báo viết chính thống của Nhà nước? Nghĩ vậy, theo tôi, là lỗi thời, thậm chí là không đúng! Nói chung, bởi bất cứ lý do nào cũng đều rất khó biện minh cho được. Vậy nên, tôi rất lấy làm thất vọng trước lời kết chung chung như thường thấy của biên tập viên chương trình, rằng hy vọng các nhà văn có nhiều sáng tạo vươn ngang tầm thời đại, và rằng, trên cơ sở đó, hy vọng Hội Nhà văn ngày càng chọn được những tác phẩm thật xứng đáng, về mọi thể loại, góp phần định hướng thẩm mỹ, thúc đẩy nền văn chương nghệ thuật của dân tộc đi về phía trước. Rằng… vân vân và vân vân. Nghĩa là rất chi… vô vị và vô bổ. Thật nhảm hết sức!

 


Xin phép nhà phê bình Phạm Quang Trung cho chúng tôi được mượn câu nói (sẽ nổi tiếng mãi) của ông: “Thật nhảm hết sức” làm tiêu đề bài báo mọn này.

 

Xin thưa với ông Phạm Quang Trung, chuyện Nhảm hết sức !” ấy không chỉ xảy ra trên truyền hình trong mục độc tấu ca ngợi giải thưởng của Hội nhà văn VN trong mục “ Diễn đàn VHNT” sáng nay như ông vừa kể đâu, mà nó còn nằm trong hầu hết các bài ca ngợi “Dị hương” và “Hội thề” in trên báo chí chính thống và trong các mục tin sách của truyền hình nữa. Chúng tôi xin chứng minh.

 

Đó là bài viết có tính bản lề, tính định hướng cho các bài ca ngợi “Hội thề” của ông nhà thơ kiêm chủ tịch hội đồng lý luận phê bình văn học Hội Nhà văn VN, đại tá Lê Thành Nghị in trên website của Hội Nhà Văn VN : http://hoinhavanvietnam.vn ngày 20-01-2011 có tên : “ Hội thề - Lịch sử và tiểu thuyết”.

 

Ngay cả ông Phạm Quang Trung khi tranh biện bảo vệ cái hay tuyệt vời của giải thưởng Hội nhà văn VN ( HNVVN) cũng từng trích bài này của ông chủ tịch Lê Thành Nghị làm căn cứ, làm nền tảng triển khai cuộc bút chiến đó thôi”. [Hết trích dẫn 3].

 

 

 

Xin bạn đọc chú ý, dường như “quá đã” khi nhanh tay chộp được mấy chữ “Thật nhảm hết sức” của ông Trung nên ông Hảo đã gần chục lần hét lên bốn chữ đó trong cả hai bài viết của mình! Thái độ đó của ông Hảo còn bình luận gì thêm được nữa?

 

 

 

Như thế, có thể kết luận, ông Hảo đã hai lần “mượn đao giết người” thế mà ông nói mình trong sạch: “tôi rất danh chính ngôn thuận, ngay thẳng, có gì khuất tất gian tà”, thì quả là “vừa ăn cướp vừa la làng”!  Một lần nữa, tôi xin nhắc lại ý tôi đã nói về ông Hảo:  ông Hảo nói “chuyện phê bình văn chương là chuyện tao nhã của giới học thuật” nhưng ông không hề “tao nhã” chút nào. Nguyễn Trọng Bình đã xin lỗi ông Hảo và rút hai chữDị hợm” khỏi bài viết về phương pháp phê bình của ông Hảo. Nhưng tôi thấy như là ông đang tự lấy lại hai chữ “Dị hợm” ấy. Ông Trung trong bài viết xin thôi “bút chiến” đã rất có thiện chí khi khuyên ông Hảo rằng “…theo tôi, anh nên ngừng việc công kích Hội Nhà văn của chúng ta qua việc chê trách giải thưởng 2011 của Hội lại. Vì thực tình, động cơ phía sau những gì anh viết xem ra đều rõ cả”.

 


Xem ra lời khuyên chân tình này không có tác dụng bởi ông Hảo hẳn là đang rất đắc chí với những “kế sách” tuyệt hảo của mình, một mũi tên mà “xuyên táo” hàng loạt nhân mạng đều là cỡ “phương diện quốc gia”!...Ông Trung đã xin “giã từ vũ khí” mà ông Hảo còn “đuổi cùng diệt tận” như thế thì xin hỏi hai chữ “Bất lương” mà ông Trung đã vu cho ông có phù hợp không?

 

2. Tính đa nghĩa của “chữ nghĩa”:

 

 Một số ý kiến của LTV, Phạm Lưu Vũ, Trần Đan, Đinh Đỗ Chung, Linh Linh giống nhau ở sự chất vấn tại sao tôi lại phải “Giải mã” bài viết của mình: “… có phải có một trường phái văn học tạm gọi là “mã hóa”, tức là tác giả mã hóa tác phẩm, người đọc muốn hiểu thì phải chờ tác giả… giải mã?”.  Ý này của bạn Linh Linh là gần đúng rồi đấy. Đó gọi là “Tính đa nghĩa của tác phẩm văn học”, “Tính đa nghĩa của chữ nghĩa”.

 

Ngay trong dân gian đã có câu ca: Người khôn ăn nói nửa chừng / Để cho người dại nửa mừng nửa lo. Rồi trong thơ ca, chẳng hạn như một bài thơ tình: “Em bảo anh đi đi / Sao anh không dừng lại / Em bảo anh đừng đợi / Sao anh vội về ngay / Lời nói thoảng gió bay / Đôi mắt huyền đẫm lệ / Sao mà anh ngốc thế / Không nhìn vào mắt em?”. “Tình trạng” này đã được chuyển hóa vào bài hát: “Con gái nói có là không / Con gái nói không là có…”. Và từ xưa, ông Balzac đã nói đại ý: Không nên nói hết ra trong tình yêu và trong nghệ thuật… Xin được dừng ở đây để đi đến kết luận: trong văn chương, tác phẩm của một số nhà văn được “mã hóa” nhiều khi tới mức bí hiểm, mà những người không thích thì gọi là “văn chương hũ nút”, còn với nhà nghiên cứu khách quan thì phải bình tĩnh tìm cách giải mã, hoặc nói như GS Đỗ Đức Hiểu: “Người phê bình trước hết làm “nổ tung” văn bản, tức là tìm mọi bí ẩn của các liên kết tác phẩm, trình bày rõ ràng các cấu trúc biểu đạt phức hợp của tác phẩm, còn gọi là  “giải mã” hoặc “tháo rời” mọi cơ cấu, mọi chi tiết ngôn từ. Nói như  Rabelais,  phải “đập vỡ cái xương”, để  “hút tủy” của tác phẩm, hoặc nói như Hemingway, nghiên cứu phần nổi của “tảng băng trôi” nhằm phát hiện phần chìm các ý nghĩa…” (Xem: Đỗ Ngọc Thạch: GS Đỗ Đức Hiểu và tác phẩm Đổi mới phê bình văn học ).

 

 

 

Tính đa nghĩa là thuộc tính của văn chương nói chung và ở một số trường hợp đặc biệt thì nó được khai thác tối đa cho nên nếu chỉ đọc lướt qua thì chưa thể biết được tác giả muốn nói gì. Chẳng hạn như trường hợp của GS Từ Chi, vì những lý do “tế nhị”, ông phải cài những ý tưởng lớn của bài viết vào những chú thích in nhỏ ở dưới bài viết chính (Xin xem: TỪ CHI - "một hiện tượng - một sự kiện dân tộc học” - ĐỖ NGỌC THẠCH ).

 

 

 

Trở lại bài viết “Giải mã…” của tôi. Tôi nghĩ rằng không thể nói rõ hơn nữa hoặc nói theo kiểu Nguyễn Huy Thiệp là “Nói trắng phớ” ra. Có lẽ chỉ Nguyễn Huy Thiệp mới dám nói kiểu “trắng phớ” như thế (Xin xem   ĐỖ NGỌC THẠCH:  NGUYỄN HUY THIỆP 'GIĂNG LƯỚI BẮT CHIM').

 

 

 

 Sau khi tôi đã “Giải mã” mà vẫn có người chưa hiểu “ý tứ” của bài viết thì chỉ có khả năng là không chịu hiểu! Cho nên tôi lại phải “nói thêm”: mới thoạt nhìn thì có vẻ như là tôi phản đối những người phản biện (mà cứ như hiện tình thì nhà thơ Trần Mạnh Hảo đang lãnh ấn tiên phong) mà theo cách nghĩ này thì cũng sẽ thành bại tướng như TS Phạm Quang Trung mà thôi. (Cũng xin có vài nhận xét về TS Phạm Quang Trung: Sở dĩ ông phải “khua chiêng thu quân” vì “Phạm Quang Trung phán một câu xanh rờn về màn trình diễn độc tôn, độc tấu, độc diễn ngợi ca kia như sau: “Thật nhảm hết sức” (Bài viết “Thật nhảm hết sức” của Trần Mạnh Hảo). Câu nói ấy đã bị nhà thơ Trần Mạnh Hảo nhanh tay bắt lấy dùng làm “vũ khí” để chống những người khen Hội thề và đương nhiên ông PQT từ người chống phản biện trở thành người “nối dáo” cho nhóm phản biện! Thật tiếc cho người có bằng cấp Tiến sĩ văn chương như ông PQT mà thiếu đi sự bình tĩnh và thâm sâu!).

 

 

 

Xin nói tiếp: mới thoạt nhìn thì có vẻ như tôi phản đối những người phản biện, hoặc nói như bạn Phạm Lưu Vũ : “Viết sao cho nó rối rắm, rào trước đón sau, nửa dơi nửa chuột theo “phương pháp” “máy bay đằng đông, các cụ ngắm đằng tây…”, rồi lại tự “giải mã” những gì mình vừa viết ra theo kiểu… nào cũng được”. Nhưng nếu bạn Phạm Lưu Vũ bình tâm một chút nữa thì sẽ hiểu ra rằng thực ra là tôi rất muốn ủng hộ những người phản biện nhưng khổ một nỗi: “Thương em anh cũng muốn vô / Sợ truông nhà Hồ, sợ phá Tam Giang”…

 

 

 

Sài Gòn, 10-3-2011

 

Các bài khác:
· THU BỒN VÀ TÌNH ĐẤT BA DAN
· HUYỀN THOẠI VĂN CHƯƠNG - THỜI ĐIỂM PHÁT SÁNG VÀ BIẾN HÓA TRONG VH VIẾT HIỆN ĐẠI
· HỮU LOAN VÀ GIA TÀI ĐỂ LẠI CHO CON
· DỊ HƯƠNG, KIẾM SẮC và…
· CÂY BÚT SỐ HAI
· HỮU LOAN - CÂY GỖ VUÔNG MÀU TÍM
· HOA HỒNG CHO NHỮNG NGƯỜI PHỤ NỮ VIỆT NAM
· LÊ ĐẠT VỚI GIẤC MỘNG CÁCH TÂN THƠ VIỆT
· “PHÔ PHÁI - GÁI LIÊN”
· HỮU LOAN - TRÁI SIM TÍM RUỘT CẢ KHI CHÍN MUỒI
· CHÙM THƠ MƯA CỦA PHẠM NGỌC THÁI
· NGUYỄN TÀI CẨN TRÊN NỀN THI HỌC VIỆT NAM
· GIẢI MÃ BÀI VIẾT BÀN THÊM VỀ TIỂU THUYẾT “HỘI THỀ”
· HỮU LOAN - MỘT NHÂN CÁCH VUÔNG CHÀNH CHẠNH
· PHỤ NỮ NHƯ LÁ BÙA THIÊNG
· ĐÀO MỎ KHÁNH LY VÀ LẤY ĐƯỢC TƯỢNG ĐÁ
· KHÓ CHO BÁC RỒI, BÁC TRẦN MẠNH HẢO ƠI!
· KHUẤT QUANG THỤY - VÀ ĐOẠN TRƯỜNG CỦA 1 TIỂU THUYẾT GIA
· NHỮNG KẺ GIẾT THƠ
· VỀ PHÊ BÌNH VĂN HỌC CỦA ROLAND BARTHES

 

  
Gia đình Bích Khê