DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
BẮT NHẦM MỘT VỤ 'ĐAM THƯ'

tạ duy anh

 Thu hồi cuốn sách “Ở lưng chừng nhìn xuống đám đông” của Nguyễn Vĩnh Nguyên:

Ở Lưng Chừng Nhìn Xuống Đám Đông

 

 

Nhà văn trẻ Nguyễn Vĩnh Nguyên - tác giả của nhiều tập truyện và tiểu thuyết cách tân - lại không ngờ có ngày mình bị ghép “tội” viết “dâm thư”.

 

Tập truyện ngắn “Ở lưng chừng nhìn xuống đám đông” (ảnh) của anh được NXB Hội Nhà văn cùng Cty Phương Nam in cách đây nửa năm,  đã bị  Thanh tra Sở Thông tin và Truyền thông TPHCM ra văn bản tịch thu vào ngày 1.11, mà không dựa vào  lý lẽ cụ  thể nào của hội đồng thẩm định

 

Đáng ngại hơn, tác giả này còn bị “quy chụp” là đã “truyền bá lối sống đồi trụy, không hợp với thuần phong mỹ tục VN, vi phạm Điều 2, khoản 10 Luật Xuất bản; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản”.  Trong khi đó, 13 tập truyện ngắn của Nguyễn Vĩnh Nguyên nói lên cuộc sống ngột ngạt ở đô thị của một bộ phận lớp trẻ, mà đôi khi, tình dục trở thành phương tiện, hay một lối thoát,  để họ có thể “vật” hơn, mà cũng có thể “người” hơn.

 

Một nhà phê bình  cho rằng, “dâm thư”  không phải  ai cũng viết được, phải có “can đảm thế nào đó”. Và nếu bỗng dưng “ghép” tác phẩm “Ở lưng chừng nhìn xuống đám đông” của Nguyễn Vĩnh Nguyên bên cạnh “Sợi xích” của Lê Kiều Như thì thật lạ lùng! Bởi tác giả sử dụng những chi tiết “sex” với dụng ý nghệ thuật, chuyển tải ý tưởng của mình. Hiểu sai ý tưởng của người viết mới thực đáng sợ. Bởi, thông thường, “đòn” “dâm thư” không giết nổi con ruồi, chỉ vì người đọc tinh ý sẽ hiểu hết dụng ý tác giả, nhưng “đòn” dâm thư có thể “giết chết”  một nhà văn, nếu  những nhà quản lý tiếp tục thổi còi sai, hiểu sai, hay “bắt nhầm” kiểu như trên.

 

Hậu quả là Cty sách Phương Nam - đơn vị liên kết với NXB Hội Nhà văn thực hiện cuốn sách này - sẽ bị  xử phạt hành chính 7,5 triệu đồng,  bị dọa “sẽ bị cưỡng chế và phải chịu chi phí cho việc cưỡng chế” nếu 10 ngày không thu hồi sách và có quyền khiếu nại trong 90 ngày, nhưng “việc khiếu nại không làm đình chỉ quyết định xử phạt”.

 

Về phía đơn vị chủ quản,  ông Trung Trung Đỉnh - GĐ NXB Hội Nhà văn - cho biết, chỉ ở TPHCM có lệnh thu hồi sách thôi, còn ở Hà Nội thì chưa thấy gì. Và như thế, lệnh chỉ có thể có hiệu lực ở TPHCM. Ông cũng  nhấn mạnh, vào ngày 8.11 tới, ở Hà Nội, NXB sẽ tổ chức buổi thảo luận  giữa các nhà văn, nhà phê bình và biên tập viên, để đánh giá lại nội dung cuốn sách có đúng là “dâm ô” hay không.

 

Theo nhà văn Tạ Duy Anh - người biên tập cuốn truyện ngắn này - đây là một cuốn sách lành mạnh, thậm chí là rất đáng trân trọng khi tác giả có chủ ý đưa ra những sáng tạo mới. Nội dung cuốn sách không có vấn đề gì. Việc nói sách kích dục là hoàn toàn vô căn cứ và do đọc không kỹ.

 

Song vấn đề là ở chỗ, ai đọc và hiểu tác phẩm ở mức nào, tại sao không có ban thẩm định gồm các nhà văn, nhà phê bình, thay vì  những người làm quản lý vốn chưa chắc đã hiểu đúng văn chương? Cũng có một tín hiệu “khả quan” là sách nào bị cấm, bị thu hồi thì y như rằng người đọc đổ xô tìm đọc.

 

Phỏng vấn ngắn Nguyễn Vĩnh Nguyên

 

Anh có sốc khi đứa con văn học của mình bị biến thành “tác phẩm dâm ô đồi trụy” trong con mắt của một số nhà quản lý?

- Tôi không lạ gì cách tiếp cận tác phẩm và “phương pháp luận” của họ. Nhưng trong trường hợp họ đưa ra nhận định trên với cuốn sách này, tôi có hơi bất ngờ (vì nó rớt vào tác phẩm của mình), nhưng không sốc. Tác hại của việc hiểu sai từ “dâm ô đồi trụy” thì tôi không thể đánh giá được, không khéo lại rơi vào một trường hợp tự phóng đại và võ đoán khác.

 

Anh cho rằng cần có một hội đồng thẩm định để đánh giá tác phẩm, nếu không, sẽ còn có nhiều tác phẩm “chết oan”. Nhưng nếu xã hội vẫn không tin những người thẩm định và nhà quản lý có quyền đưa ra mọi quyết định, kể cả khi không hiểu rõ về nội dung quyết định ấy, thì sẽ ra sao?

- Câu chuyện lúc đó không còn dựng lại ở khái niệm mơ hồ, là niềm tin, mà cụ thể hơn, họ (người thẩm định và nhà quản lý ra quyết định thiếu thuyết phục và sự am hiểu) sẽ phải đối diện với sức ép của dư luận, truyền thông, giới chuyên môn và luật pháp. Trước hết là các bên liên quan, như nhà đầu tư, tác giả, NXB Hội Nhà văn, Cục Xuất bản sẽ phải có trách nhiệm đưa vấn đề ra trước pháp luật để sự việc công khai, rõ ràng và công bằng.

 

M.T

Minh Thi

Theo: Lao động

 

Đọc lại Ở lưng chừng  nhìn xuống đám đông

TẠ DUY ANH


 Tôi đọc một mạch gần 300 trang sách, (trên thực tế lại rất hấp dẫn chứ không nặng nề như lần đọc đầu tiên) với số thời gian chỉ bằng một phần năm khi đọc biên tập. Phải nói ngay là Nguyễn Vĩnh Nguyên có hơi phô kiến thức, còn cầu kỳ khi thể hiện, đành rằng nó có dụng ý thẩm mỹ nhưng hơi lạm dụng, đặc biệt khi liệt kê kiến thức về triết học, tôn giáo, hay đôi chỗ còn lắt léo trong hành văn… nhưng không đến mức đánh đố như tôi từng cảm thấy.

Nguyễn Vĩnh Nguyên là thế hệ cầm bút trưởng thành khi đất nước chuyển sang thời kỳ đổi mới với thành tựu nhiều mặt về kinh tế, văn hoá, nhất là sự dân chủ, đa dạng khi tiếp cận kiến thức, tiếp cậoàthong tin cũng như các xu hướng tư tưởng và chúng thể hiện rất rõ trong nhiều cây bút thế hệ của Nguyên, cho thấy cả mặt tích cực và tiêu cực. Mặt mạnh của nó so với các thế hệ trước là họ không còn bị bó hẹp trong quan niệm về nghệ thuật là phải phục vụ các mục tiêu chính trị cụ thể mà mọi người thường gọi là văn học minh hoạ. Nghệ thuật với họ có đời sống riêng, với mục đích cao nhất là thượng tôn cái đẹp, cái thiện và cái thật, đề cao những giá trị của con người, làm đẹp con người như tự do, tình yêu…Do được tiếp cận đa dạng hơn với nhiều lĩnh vực kiến thức, họ có nền tảng học vấn tốt hơn, chắc chắn hơn. Thời của họ cũng phản ánh đời sống phong phú hơn, cả cái tích cực và tiêu cực. Mặt trái của kinh tế thị trường mà biểu hiện rõ nhất là tôn sùng tiền bạc, tôn sùng lối sống chỉ biết lợi ích của mình, những tệ nạn tham nhũng, bạo lực, lối sống và yêu hiện đại…đã khiến không ít người cầm bút cảm thấy bị tổn thương về mặt tinh thần. Và họ đã đưa tâm trạng đó vào trong sáng tác văn học khiến tạo ra nhiều trang viết cho cảm giác nặng nề, mang tính tố cáo... Nó phản ánh một hiện thực không còn thô sơ, đơn giản như vẫn quan niệm phải là những gì xảy ra trong đời sống và đã được sàng lọc, được coi là phổ biến. Đời sống hàng ngày, với họ, chỉ là một phần của hiện thực. Những ý nghĩ, những giấc mơ, những dự định, những đổ vỡ, sự thất vọng, nỗi lo âu…đều là hiện thực. Ngoài ra còn có hiện thực tâm linh, hiện thực vị lai, hiện thực hoang tưởng…Với họ, việc mô tả thế giới không quan trọng bằng việc chăm chú tạo ra một thế giới theo cách của họ. Ở đó con người (và rộng hơn là xã hội) có thể chiêm ngưỡng mình từ nhiều chiều hơn là chỉ thấy cái bóng mình đổ dài xuống lịch sử. Ở đó cái thiêng liêng và cái bị biếm hoạ không còn bị một đường vạch thô thiển đẩy sang hai phía giới tuyến theo kiểu trắng và đen. Trong cái tốt có cái xấu và ngược lại. Một chính khách nghiêm trang và một gã hề hoàn toàn có thể cùng tồn tại trong một con người. Đó là điều bình thường của đời sống văn học trong nhiều năm qua. Nó góp phần tạo ra những tác phẩm văn học có tư tưởng sâu sắc và một văn đàn dân chủ, phong phú hơn rất nhiều so với trước đây. Thành tựu này chính là thành quả của đổi mới dù ai có nói gì đi nữa.

Nguyễn Vĩnh Nguyên là người thừa hưởng thành quả đó một cách tự nhiên. Ngòi bút của anh có tự do hơn khi thám thính vào những lĩnh vực khác nhau của đời sống, không bị mặc cảm kị huý ngăn trở những nỗ lực tìm ra chân lý nghệ thuật. Tuy nhiên phải nói ngay rằng, con đường anh tự vạch ra còn rất dài nếu anh mong tới được đích. Để tiếp cận những tác giả này, phải có cách đọc khác cách thông thường. Cách đọc quen thuộc là tìm xem tác phẩm nói điều gì, ám chỉ ai, tiêu cực hay tích cực theo quan niệm chủ quan của mình? Cách đọc đó không còn phù hợp với hàng loạt tác giả mới, trong đó có Nguyễn Vĩnh Nguyên. Đọc họ là tìm một sự giải mã, không chỉ trên văn bản mà cả những thứ phi văn bản. Điều mà Nguyễn Vĩnh Nguyên làm rất tốt là anh khiến người đọc luôn phải động não suy nghĩ. Chỉ cần người đọc phải suy nghĩ, phải liên tục cật vấn mình, không yên tâm với những gì mình vẫn đinh ninh, tác phẩm đó đã có thể coi là thành công phần nào, nếu không muốn nói là thành công quan trọng nhất. Nhưng Nguyễn Vĩnh Nguyên còn làm được nhiều hơn thế. Điều dễ nhận thấy nhất là anh có lối viết rất ám gợi, kích thích trí tưởng tượng để có thể song hành sáng tác tiếp sau khi văn bản chấm dứt. Nguyễn Vĩnh Nguyên cũng chủ động đề xuất sự dân chủ trong ngôn ngữ, trong chi tiết đời sống. Mọi vùng ngôn ngữ như chính trị, tôn giáo, chợ búa đều bị xoá nhoà trong một tinh thần bình đẳng và không kiêng kỵ. Chỉ nói riêng về vấn đề tình dục. Nó là một phần quan trọng của đời sống, tạo nên phần hấp dẫn nhất của hiện thực. Nó đương nhiên phải có mặt ở mọi nơi, tham gia vào mọi hoạt động, tạo nên mọi sắc thái của đời sống vật chất và tinh thần trừ nơi nào đời sống bị tiêu diệt! Tình dục đã đang và sẽ còn vĩnh viễn ám ảnh mỗi con người, cần thiết với mỗi con người, chi phối mỗi con người, làm cho mỗi con người hạnh phúc hay đau khổ, khiến họ thanh cao tuyệt với hay tầm thường hàn mạt. Cá nhân hay toàn xã hội, dù có muốn chối bỏ cũng không được. Vấn đề tình dục là vấn đề nhạy cảm vì nó chi phối hành vi ở khía cạnh đạo đức và gắn với nhân phẩm của con người. Khiêu dâm, kích thích một đời sống tình dục thác loạn, đề cao sự nhầy nhụa trong quan hệ nam nữ luôn bị coi là vô luân, là đồi bại về văn hoá, thậm chí bị pháp luật nghiêm cấm, nhất là với một xã hội phương Đông.

Nguyễn Vĩnh Nguyên đưa đời sống tình dục vào tác phẩm như đưa một phần hiện thực tạo nên tính cách nhân vật. Ngoại trừ truyện ngắn Bản tường trình kèm theo những tra cứu khác nhau xoay quanh một sự cố không khớp số trang mô tả những chuyện có thể gợi đến tình dục khá nhiều nhưng đọc kỹ thì hoá ra đây lại là truyện ngắn mang hơi hướng mô phỏng triết học về tính Mẹ-Một-Duy Nhất, một quan niệm phổ biến về khởi nguyên của vũ trụ, còn lại tỉ lệ hiện thực tình dục trong hầu hết những truyện khác rất thấp, thậm chí là không đáng kể. Nó tuyệt nhiên không mang hơi hướng kích dục bởi nó chỉ là phương tiện để tác giả đạt đến mục đích khác, mục đích tư tưởng, tức là tinh thần. Phần nhiều những hành động dục tính của nhân vật trong cuốn sách là cách thức bộc lộ tâm trạng, là một trải nghiệm đời sống ở cấp thấp khi họ bế tắc hoặc phô diễn sự đểu cáng, chuẩn bị làm điều chả ra gì. Nó nhằm tới sự tố cáo, lột trần chứ không hề coi đó là mục tiêu tất yếu của hành động thẩm mỹ. Điều này rất rõ ở truyện Trò chơi biển-có thể coi như tuyên ngôn của tác giả về tình dục, rằng, tình dục phải xuất phát từ tình yêu mới có giá trị đạo đức và nhân tính.

 Một tác phẩm chỉ bị coi là khiêu dâm khi nó nhằm đến mục đích kích dục đơn thuần.

Những ý kiến cho rằng tác giả mượn chuyện tình dục, mô tả hiện thực một cách đen tối là để miệt thị xã hội, bôi xấu chế độ…là quá chủ quan. (Nếu định kết tội tác giả vi phạm luật theo hướng đó thì phải đưa ra được bằng chứng chứ không thể nói chơi). Những hiện thực được mô tả trong cuốn sách kém xa về độ nhếch nhác so với những gì đang diễn ra hàng ngày mà báo chí nêu trực tiếp mà mạnh mẽ hơn nhiều. Chỉ cần ngày nào cũng đọc Báo Pháp luật thành phố Hồ Chí Minh, báo Công an, báo Thanh niên…cũng thấy rõ điều đó. Với tư cách là một nhà văn và một biên tập, tôi đánh giá tập truyện của Nguyễn Vĩnh Nguyên là một tác phẩm văn học đáng chú ý, đáng biểu dương, trước hết ở nỗ lực tìm kiếm một hình thức thể hiện khác, một ngôn ngữ khác. Điều dễ thấy nhất là nó là sản phẩm của sự nghiêm túc cao độ, với một lối hành văn chính xác và ngôn ngữ hàm súc, đầy chất thơ. Thực cũng đáng coi là thứ của hiếm của văn chương thời gian qua.

 

Theo Lethieunhon.com

 

Các bài khác:
· CHÙM THƠ CÁC NHÀ THƠ DÂN TỘC THIỂU SỐ
· CÁI TÔI 'MỒ CÔI' TRONG THƠ ĐỒNG ĐỨC BỐN
· TƯ TƯỞNG NGUYỄN DU QUA 'ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH' 3
· THANH THẢO VÀ NHỮNG CHẶNG ĐƯỜNG THƠ
· MỘT GÓC NHÌN VỀ 'ĐÀN GHI TA CỦA LORCA' CỦA THANH THẢO
· TƯ TƯỞNG NGUYỄN DU QUA 'ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH' 2
· THƠ TRONG THỜI ĐẠI BÉO PHÌ THÔNG TIN
· CHÙM THƠ MÙA ĐÔNG
· TƯ TƯỞNG NGUYỄN DU QUA 'ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH' 1
· HANS ROBERT JAUSS VÀ LÝ THUYẾT TIẾP NHẬN
· CẢM NHẬN VỀ TÁC PHẨM 'GIA TÀI TUỔI 20 ' CỦA LƯU QUANG MINH
· DU TỬ LÊ - MÀU XANH - VÀNG - PHAI
· NGƯỜI VIẾT SỬ NƯỚC MÌNH LÊN MẶT ĐẤT
· NGUYỄN TRÃI NHỮNG NGÀY VẠN DẶM ĐẤT KHÁCH BÔN BA
· BI KỊCHLỖ TẤN
· NGUYỄN XUÂN THÂM 'LẶNG LẼ TÌM TRẦM'
· THƠ NGUYỄN LÃM THẮNG VÀ NHỮNG SỰ THẬT NGHIỆT NGÃ
· THẾ GIỚI SIÊU THỰC TRONG THƠ NGÔ KHA
· MỐI TÌNH SÂU ĐẬM CỦA NHÀ THƠ PHÙNG QUÁN
· CHÙM TRUYỆN NGẮN CỦA TRẦN DẦN

 

  
Gia đình Bích Khê