DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
BÀI THƠ ÍT ĐƯỢC BIẾT: 'MẮT EM NGẤN LỆ' CỦA HỮU LOAN

                                                                                            Mã Giang Lân

Đây là bài thơ của Hữu Loan còn ít người biết đến. "Mắt em ngấn lệ" đã được Huy Du phổ nhạc. Những năm gần đây bài thơ xuất hiện trên một số sách: "Một vùng đất - Những gương mặt thơ" (Nxb. Thanh Hóa, 1988) với tên bài "Mắt em ngấn lệ"; Nhà văn Việt Nam hiện đại tỉnh Thanh Hóa (Nxb. Hội Nhà văn, H, 2000) với tên "Những tháp chuông giáo đường"; Thơ Thanh Hóa thế kỷ XX (Nxb. Thanh Hóa, 2007) với tên "Mắt em ngấn lệ"...






Ngoài ra, tôi còn chép tay bài thơ với tên Mắt em ngấn lệ trên báo Vệ quốc quân năm 1950, tác giả chỉ ký một bút danh gọn, chắc: Hữu. ở văn bản này (văn bản 4), 9 dòng thơ mở đầu được lặp lại ở cuối bài làm đoạn kết:

 

Những gác chuông giáo đường

Giữa đô thành tiêu thổ

Những dãy nhà Chung

Mở muôn cửa sổ

Lên xác gục nhà xưa

Nắng vàng

Chuông đung đưa

Ngân như từng tiếng hát

Trên hoang tàn tha ma

Ngay trên đoạn thơ kết là 4 dòng thơ:

Trong chiều hôm giáo đường

Chuông rung lên nức nở

Người Vệ quốc quân tử thương

Tay làm thánh giá

“Nhân danh Cha và con...”

Ngày 7- 6 -1952, tác giả lại chữa bổ sung 4 dòng thơ trên thành 12 dòng (ghi lại theo sổ tay của Hữu Loan).

Và chuông sinh thì

Thấm chiều

Như lệ nhỏ

Bên người Vệ quốc quân tử thương

Mắt mang trời thiên đường

Em

Lần đầu tiên

Tay làm dấu Thánh giá

“Nhân danh Cha và con, Thánh thần”

Amen!

Tay lạnh người đi

Rồi ấm mãi lệ em.

Và kết bài thơ vẫn lấy lại 9 dòng thơ mở đầu. Văn bản 1 in trong sách "Một vùng đất - Những gương mặt thơ", do chúng tôi biên soạn là như thế, là dựa vào văn bản nhà thơ sửa chữa năm 1952. Mãi đến năm 1989, khi Hữu Loan đã 74 tuổi, ông gửi ra bản thảo 10 bài thơ, cũng không đặt tên tập thơ sẽ xuất bản của mình là gì. Một trong số 10 bài thơ đó có tên "Những tháp chuông giáo đường hay Mắt em ngấn lệ" (văn bản 5). Và có một vài thay đổi nữa: các chữ "gác chuông" đổi thành "tháp chuông". Dòng "Và những ai" đổi thành "Rồi những ai". Hai dòng: "Mắt mang trời thiên đường/ Em" dồn lại thành một dòng kèm theo ngoặc đơn: "Em (mắt mang trời thiên đường)". Các văn bản 1, 2, 3 giống nhau. Văn bản 4 có những thay đổi. Và dưới đây là văn bản 5, từ bản chép tay của tác giả bằng bút học trò, chữ to, các dòng thơ leo thang rất Hữu Loan:

Những tháp chuông giáo đường hay Mắt em ngấn lệ

 

Những tháp chuông giáo đường

giữa đô thành

tiêu thổ

Những dãy nhà Chung

mở

muôn

cửa sổ

lên

xác

gục

nhà xưa

Nắng vàng chuông đung đưa

ngân như từng tiếng hát

trên hoang tàn

tha ma!

- Ai cất búa phá nhà

xòe hai bàn tay

trắng

- Chết đi rồi

ngoài mặt trận

hay còn

xanh sắn rừng?

 

Gặp nhau dừng chân

lời thường nghẹn ngừng

- Đồn tiêu diệt

nhưng

- hại nhiều

vệ sĩ!

 

- Ai mang giặc về

chiếm giáo đường

làm vị trí

- Ai mang danh Chúa

theo giặc

lừa giáo dân!

Anh đi vệ sĩ

một lần

lễ tan

quả phụ về

khăn

trắng

chiều

 

Người Vệ quốc quân

lòng tin yêu

đôi tay xuôi

lặng lẽ

trả tháp chuông cho

hoàng hôn

và giáo đường cho

mắt em

ngấn lệ.

 

Em chưa cầu Đức Mẹ

cho hồn người ra đi

Rồi những ai

còn phải

không về

cho giáo dân giác ngộ

bắt giặc

và tay sai

lôi đến chân Thập tự.

Và chuông sinh thì

thấm chiều

như lệ nhỏ

Bên người Vệ quốc quân tử thương

Em (mắt mang trời Thiên đường)

lần đầu tiên

tay làm dấu Thánh giá

- Nhân danh

Cha

và con

Thánh thần

Amen!

 

Tay lạnh người đi

rồi

ấm

mãi

lệ

em.

1948

Như vậy bài thơ viết từ 1948 rồi được sửa chữa bổ sung, để cuối cùng có được văn bản hoàn chỉnh, văn bản 5

                                                                          M.G.L

Nguồn tin: Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh

 

Các bài khác:
· KHÁM PHÁ BÍ ẨN: AI LÀ T.T.Kh? (Kỳ 1)
· HÌNH BÓNG HỒ XUÂN HƯƠNG QUA THƠ PHẠM ĐÌNH HỔ
· MAI VĂN TẠO - NGƯỜI CON CỦA NÚI SAM
· THƯ NGỎ GỬI HỘI THẢO THƠ 'THƠ HIỆN ĐẠI VN VÀ NGUYỄN QUANG THIỀU'
· PHƯƠNG XÍCH LÔ - 10 NĂM XÍCH LÔ HÀNH CHỞ GIÓ
· NHỮNG CON CHỮ HIỆN LÊN TỪ ĐÁY CHÉN TRÀ
· NGHI ÁN VĂN HỌC: KỊCH THƠ 'BÓNG GIAI NHÂN'
· LÊ THỊ MÂY VÀ VẾT SẸO THƠ
· SỰ THAY ĐỔI THỊ HIẾU THẨM MỸ CỦA CÔNG CHÚNG VĂN HỌC SAU ĐỔI MỚI
· NGUYỄN QUANG THIỀU - NẾU KHÔNG LÀM THƠ TÔI KHÔNG PHẢI LÀ TÔI
· ĐINH THỊ THU VÂN - 'NHỮNG CÂU THƠ EM VIẾT MẤT LINH HỒN'
· NGUYỄN TRƯỜNG TỘ – MỘT BI KỊCH LẠC QUAN
· VÀI CẢM NGHĨ VỀ THƠ THANH TÂM TUYỀN
· ĐỒNG ĐỨC BỐN VÀ MAI VĂN PHẤN - TỪ 2 PHƯƠNG CHIỀU CỦA 'PHÉP LẠ' CỦA THI CA
· TÂM SỰ NÀNG THÚY VÂN - MỘT PHÁT HIỆN ĐỘC ĐÁO CỦA TRƯƠNG NAM HƯƠNG
· THƠ NGUYỄN DUY - SUỐI NGUỒN TƯƠI MÁT
· PLATON LUẬN TỘI THI NHÂN
· CHU VĂN SƠN VÀ TRẦN MẠNH HẢO BÀN VỀ THƠ NGUYỄN QUANG THIỀU
· GIỚI THIỆU TRANG THƠ CỦA CHI LAN
· NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC VỀ TRƯỜNG HỢP TRẦN DẦN

 

  
Gia đình Bích Khê