DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
TẠ HỮU YÊN - TRANG VIẾT NÀO CŨNG NẶNG TÌNH ĐẤT NƯỚC

                                                                              NGÔ VĨNH BÌNH

Nhà xuất bản Quân đội nhân dân - Tổng cục Chính trị; Bộ tư lệnh Thủ đô Hà Nội; Đảng ủy, HĐND, UBND, UBMTTQ, Hội CCB phường Tương Mai, quận Hoàng Mai (Hà Nội) và gia đình thương tiếc báo tin: 

Đồng chí Đại tá, nhà thơ TẠ HỮU YÊN

Sinh năm 1927, quê quán xã Ninh An, huyện Hoa Lư, Ninh Bình; trú quán tại số nhà K23, phòng 9, Khu tập thể Trương Định, phường Tương Mai, quận Hoàng Mai (Hà Nội); đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam; nguyên Biên tập viên, quyền Trưởng phòng Phòng Biên tập sách văn nghệ, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân - Tổng cục Chính trị; đã nghỉ hưu.

Huân chương Quân công hạng nhì; Huân chương Chiến công hạng nhất, ba; Huân chương Chiến thắng hạng ba; Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng nhất; Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng nhất, nhì, ba; Huân chương Quân kỳ Quyết thắng; Huy hiệu 65 tuổi Đảng.

Đồng chí đã từ trần hồi 19 giờ 15 phút ngày 29/5/2013 tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Lễ viếng tổ chức từ 10 giờ đến 12 giờ ngày 04/06/2013 tại Nhà tang lễ Bộ Quốc phòng (số 5 Trần Thánh Tông, Hà Nội). Lễ truy điệu và đưa tang lúc 12 giờ cùng ngày; an táng tại Nghĩa trang quê nhà (thôn Đông hội, xã Ninh An, huyện Hoa Lư, Ninh Bình).

Ban biên tập VNQĐ online xin chia buồn cùng gia quyến.

Dưới đây là bài biết của Đại tá Ngô Vĩnh Bình về Đồng chí Đại tá TẠ HỮU YÊN.

 

Nhà thơ TẠ HỮU YÊN – Trang viết nào cũng nặng tình đất nước     

 

Nhà thơ Tạ Hữu Yên còn có các bút danh là Lê Hữu, Xuân Hữu, Ðông Xuân, Cử Tạ. Sinh tháng 7 năm 1927 tại thôn Ðông Hội, xã Ninh An, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.

Ông phục vụ trong quân đội hơn 40 năm, mang quân hàm tới cấp đại tá, từng làm đủ các công việc: chiến đấu viên, tuyên trền viên, cán bộ địch vận, phóng viên báo viết, báo nói, biên tập viên rồi cán bộ quản lý xuất bản sách... nhưng nói tới ông, ai cũng nghĩ ông là một nhà thơ, đồng tác giả của nhiếu bài ca bất hủ

Ông nghỉ hưu đã hơn 20 năm, nhưng tên tuổi ông vẫn xuất hiện đều đều trên sách báo, nhiều hơn cả là các báo: Cựu Chiến binh Việt Nam, Quân đội Nhân dân, Ninh Bình...những tờ báo mà sinh thời ông rất gắn bó. Và, với thơ

tình yêu, niềm say mê vẫn nguyên vẹn như những thuở nào. 

Căn hộ “lắp ghép” của ông nằm sâu trong một ngõ nhỏ đường Nguyễn An Ninh (Hà Nội) những năm chưa xa,  lúc nào cũng đượm không khí thi ca. Ấy có thể là một ngày cuối tuần, bạn bè, thi hữu và cả những bạn đọc trẻ yêu mến thơ ông tới thăm ông. Ấy có thể là một đêm khuya thanh vắng, chỉ có ông ngồi bên ngọn đèn bàn, trước tờ giấy trắng... Và, ấy cũng có thể là những thời khắc, những phút lặng im của nhà thơ trên chiếc ban công nhỏ với một mầm cây, một nụ hoa đang hé...

Thơ Tạ Hữu Yên dù là “Tiếng ca xanh”, là “Ngọn súng biên phòng”, là “Sấm dậy trưa hè” hay là “Lửa và hoa”...(tên những tập thơ và trường ca của ông)  đều là thơ viết về người lính với tất cả niềm yêu thương , trân trọng vô cùng! Dù đã in tới cả trăm đầu sách, cả ngàn bài báo viết về họ, ông vẫn xem là chưa đủ. Có lần ông tâm sự: “Mang quân hàm đại tá, nhưng tôi vẫn cảm thấy như một binh nhì, rất thích gần gũi với các chiến sĩ, mong được thăm gặpnhững bà mẹ Việt Nam anh hùng. Tôi luôn luôn muốn tới được các vùng đất lạ và không thể quên nguôi những đồng chí đồng đội đã hy sinh... Vì thế đề tài bộ đội, đề tài chiến tranh cách mạng với tôi không bao giờ cũ...”

Đề tài bộ đội, đề tài chiến tranh cách mạng không bao giờ cũ như hồn thơ của ông còn vẫn rất thanh xuân. Năm 1997, khi tròn tuổi 70, ông viết:

                  Tự mừng tuổi 70 tròn

             Hồn thơ thi sĩ vẫn còn thanh xuân

                  Một đời mải miết việc quân

             Bạc màu áo linh, tình dân thêm nồng

Và ông ao ước: 

                  Nhặt tia nắng sớm vắt vai!

             Ta cùng bạn trẻ “một, hai...” lên đường! 

Viết về người lính, viết cùng ngườì lính và viết cho nguời lính cũng là cách Tạ Hữu Yên thổ lộ, giãi bày tình yêu của mình với con người, với quê hương, đất nước - một tình yêu mộc mạc đấy mà thật nồng nàn, trĩu nặng đấy mà thật tha thiết.

Tình yêu ấy của Tạ Hữu Yên được thể hiện trong thơ, nói riêng, và trong các trang viết khác, nói chung của ông nổi bật lên là tấm lòng đối với Chủ tịch Hồ  Chí Minh - vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam , danh nhân văn hoá thế giới; đồng thời là người Cha thân yêu của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam. Ông có tập thơ Nhớ Bác (NXB Hội Nhà Văn, 2001) với 49 bài trong đó có những bài như: Với Người, Đôi dép Bác Hồ, Mùa sen vàng, Tên Bác, Nét đẹp của Người, Về nguồn, Nói sao cho hết... đạt hiệu quả nghệ thuật rất cao. Tôi rất thích bài Với Người với 4 câu:

                  Với Người sắc cỏ cũng là hoa

                  Trăng nơi đất khách vẫn trăng nhà

                  Dân tộc với Người chung số phận

                  Bác của nhân quần, Bác của ta

Trong đó có câu kết: “Bác của nhân quần, Bác của ta” như lời ăn tiếng nói dân gian, thật tự nhiên, thật giản dị mà xiết bao sâu sắc!. Ông còn có những tập sách, những bộ sưu tập, biên sọan về đề tài Bác Hồ được bạn đọc yêu thích như: Mênh mông tình thương Hồ Chí Minh ( NXB Thanh niên 2002), Bao la nhân ái Hồ Chí Minh, (cùng soạn với Trần Cao Nguyên, Thu Giang - NXB Thanh niên, 1994), Sáng ngời đạo đức Hồ Chí Minh (NXB Thanh niên, 1996), Đẹp nhất tên Người (ca dao, NXB Quân đội Nhân dân ,2001)...

Tình yêu ấy của Tạ Hữu Yên còn được thể hiện qua hàng chục cuốn sách khác, trong đó có những cuốn sách viết về quê hương Hoa Lư , quê hương Ninh Bình yêu dấu của ông,  trong đó giá trị nhất là tập biên khảo Hoa Lư xưa và nay (viết cùng với Vũ Bão, Lữ Giang - Huyện uỷ Hoa Lư xuất bản, 1995). Nói về tình yêu của ông với quê hương, nhà thơ Thanh Thản đồng hương Ninh Bình với ông viết:

                  Với quê hương, bàn chân anh thân thuộc

                  Thơ không đủ lời ca, anh viết báo trăm bài

                  Một mái đền xưa, một danh lam thắng cảnh

                  Anh giới thiệu quê mình đẹp chẳng kém quê ai 

(Một nhà thơ, nhà báo quê hương - Báo Ninh Bình – 6/2002)

Nét nổi bật không thể không nói tới mỗi khi nói về Tạ Hữu Yên và thơ Tạ Hữu Yên, ấy là mối quan hệ giữa thơ và nhạc hay nói cụ thể hơn là những bài thơ của ông đựoc phổ nhạc đã đạt đến con số kỷ lục, vượt mốc 130 bài!. Có người viết: “Tạ Hữu Yên là nhà thơ có duyên với nhạc”, tôi nói đó là một “hiện tượng” hiếm thấy trong gia đình nhà văn Việt Nam hôm nay,  bởi trước ông, chưa có một trường hợp nào như vậy hoặc tương tự như vậy.

Nói về những bài thơ được phổ nhạc của mình hay nói khác đi là nói về cái “duyên” giữa thơ ông và nhạc, ông nói: “Tôi làm thơ không phải để phổ nhạc. Sở dĩ được các nhạc sĩ “để mắt” tới có thể do đó là thứ thơ có đôi chút dân ca, ca dao chăng?,  hoặc là nó là thơ  “lục bát phá thể” nên ai đọc cũng cảm giác như...hát ngay được?”

Và nói về những bài thơ phổ nhạc của Tạ Hữu Yên người ta không thể không nhắc đến những bài ca “đi cùng năm tháng” như những bài: Đất nước (Phạm Minh Tuấn phổ nhạc), Đôi dép Bác Hồ (Văn An phổ nhạc), Cảm xúc tháng mười (Nguyễn Thành phổ nhạc), và bài Bàn tay mẹ (do Minh Châu, Nguyễn Thuỵ Kha, Bùi Đình Thảo phổ nhạc)... - một trong những bài hát viết cho thiếu nhi được bình chọn là hay nhất thế kỷ XX 

Về bài Đất nước, Tạ Hữu Yên kể: Bài thơ được viết sau lần ông đến thăm một trại an dưỡng dành cho các bà mẹ có con là liệt sĩ ở tỉnh Thái Bình. Nghĩ đến các mẹ, ông vô cùng xúc động, nước mắt tự nhiên ứa ra. Các mẹ là biểu tượng của đất nước tươi đẹp, đau thương và anh hùng của chúng ta - đất nước của đàn bầu, của dân ca, nhưng cũng là đất nước “sáng chắn bão giông, chiều ngăn nắng lửa”, “ chặn bước quân thù phía Nam, phía Bắc”, đất nước của những người mẹ “ ba lần tiễn con đi, hai lần khóc thầm lặng lẽ”...

Về bài Đôi dép Bác Hồ, ông kể, bài thơ được sáng tác năm 1969. Năm ấy, Bác qua đời, trong đoàn chiến sĩ Tổng cục Chính trị đi viếng Bác ông vô cùng xúc động khi nhìn thấy đôi dép cao su của Người – đôi dép đã mở đường cho Cách mạng Việt Nam, đã dẫn dắt quân và dân ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác mà sao thật giản dị, gần gũi và rất đỗi đời thường!. Hình ảnh đôi dép cao su của Bác cùng những bước chân chiến sĩ cứ ám ảnh ông như không thể dứt ra được. Và bài thơ đã ra đời với những câu thật tự nhiên như không hề có sự sắp đặt, bài trí:

"Đôi dép đơn sơ/ Đôi dép Bác Hồ? Bác đi từ ở chiến khu Bác về. Phố phường /Trận địa/ Nhà máy/ Đồng quê/ Đều in dấu dép Bác về, Bác ơi!. Dép này Bác trải đương dài/ Đã cùng Bác vượt chông gai xây non nước nhà/ Đường đi chiến đấu gần xa/ dấu dép cha già dẫn lối con đi". 

Bài thơ được viết tháng 10 năm 1969, chỉ mấy tuần sau đó nhạc sĩ Văn An đã phổ nhạc và trở thành bài thơ được nhiều người ưa thích.

Cùng với các bài hát Đất nước, Cảm xúc tháng mười, bài hát Đôi dép Bác Hồ đã trở thành những bài tiêu biểu của ca khúc cách mạng Việt Nam.Ông sông nhân hậu và luôn luôn lao động hết mình cho nghệ thuật nên có lắm bạn bè. Đông hơn cả là các bạn chiến đấu, bạn viết, bạn thơ,  và các nhạc sĩ. 

Sẽ là thiếu sót nếu như viết về Tạ Hữu Yên mà không nói tới hàng ngàn bài báo của ông.  Có những năm trong khi con trai thì ở xa, vợ ông lại  phải vào cấp cứu bệnh viện vậy mà ông vẫn viết được hàng chục bài báo, hàng chục câu thơ, câu đối mừng xuân. Vẫn biết ông xuất thân từ nghề báo, từng làm thư ký toà soạn báo Quân khu Tả ngạn, từng phụ trách cả một Chương trình phát thanh Quân đội trong những năm chiến tranh, vậy mà có lần đến thăm ông, đửng trước cả chồng báo biếu dành cho tác giả tôi vẫn bị bất ngờ.Tạ Hữu Yên thật đúng là “ tuổi tuy hưu trí, chí không hưu” như câu nói năm nào của nhà thơ Thanh Tịnh...Cứ ngỡ con người ấy, hồn thơ ấy sẽ như những “ tiếng ca xanh” xanh mãi, còn mãi không ngờ nhà thơ đã lặng lẽ ra đi vào sáng 30/5/2013 tại Viện quân y 108.

Lão nhà thơ Tạ Hữu Yên đã mãi xa Hà Nội, sẽ về lại vĩnh viễn với đất “địa linh nhân kiệt” Hoa Lư quê hương, nhưng trong tôi, trong nhiều bạn viết, bạn đọc và đồng chí đồng đội của ông như còn vương mãi một bóng hình, một tấm gương lao động, một tấm lòng tha thiết với quê hương đất nước cùng giai điệu của những bài ca bất hủ mà nhà thơ đã để lại cho đời, cho riêng  những người viết văn làm báo áo lính thế hệ hôm nay!    

 

Thập Tam trại, tối 31 táng 5 năm 2013

 Nguồn: tapchivannghequandoi

 

Các bài khác:
· 'KHÔNG NÓI' - TÌNH YÊU VÀ NỖI BUỒN
· ĐI TÌM CON NGƯỜI THỰC CỦA HOÀNG TRUNG THÔNG
· MAI BÁ ẤN - SAU PHỒN HOA, SAU TRẦN AI...
· MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ ĐÊM THƠ BÙI VĂN TẠO
· CON GÁI NHÀ VĂN NGÔ TẤT TỐ TIẾP TỤC LÊN TIẾNG...
· BI KỊCH TRỊNH CÔNG SƠN
· BÙI XUÂN PHÁI - ĐÃ 25 NĂM
· NHÀ THƠ TÀI HOA TRONG AN NAM NGŨ TUYỆT
· CHÙM THƠ MỚI CỦA NGÔ QUANG THI
· PUSKIN VÀ GOGOL - HAI KIỂU SÁNG TÁC TRONG VĂN HỌC NGA
· VŨ HOÀNG CHƯƠNG - THẤU THỊ LẼ VÔ THƯỜNG
· 65 NĂM “TÂY TIẾN’ CỦA QUANG DŨNG
· ĐÌNH KHÔI - KẺ TỰ GÁNH BÓNG MÌNH TRONG CUỘC LÃNG DU
· LÝ BIÊN CƯƠNG: MỐI TÌNH ĐỊNH MỆNH
· NGUYỄN ANH NÔNG – NHỮNG THỎA THUẬN TỪ SỰ ĐỌC
· BÀN VỀ CÁI GHEN TRONG THƠ TRƯƠNG NAM CHI
· HOÀNG TRẦN CƯƠNG - NGƯỜI THƠ TRẦM TÍCH
· KỶ NIỆM NHỎ VỚI MỘT NHÀ THƠ LỚN
· MỘT LÊ LỰU TRONG TÔI
· THƯ NGỎ CỦA CHỦ NHIỆM CLB NGƯỜI YÊU SÁCH NGUYỄN HUY TƯỞNG

 

  
Gia đình Bích Khê