DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
'THUYỀN TRĂNG' - CỘI NGUỒN CỦA NỘI CẢM

                                                                                                 Hoàng Thụy Anh

Thơ có thể được viết ra bằng dòng chảy của bản năng, nhưng bản năng ấy phải được trang bị kiến thức tổng hợp. Khi những rung động kết hợp với lòng đam mê, không vụ lợi, thơ tạo sinh những nguồn mạch giàu nội cảm, thấm đẫm tính nhân văn, tính văn hóa. Có nhiều cuộc cải cách, làm mới, lạ hóa ngôn từ, biểu tượng thi ca nhưng cốt lõi của thơ, điểm tụ của thơ vẫn là chất hồn, là tấm lòng của thi sĩ gửi gắm vào trong đó. Vì vậy, Thuyền trăng, từ ngôn ngữ đến hình tượng, biểu tượng thơ đều gần gũi, gắn với những con người đời thường. Ở Thuyền trăng, chất hồn đó được khơi nguồn từ dòng sữa, từ sự mới tươi, nguyên bản của đất trời.

Với thi phẩm này, Hồ Thế Hà không gò ép mình bằng những cuộc phá cách của con chữ, không tựa vào những tứ thơ đến từ thế giới siêu thực mà vin vào cuộc sống mà thiên nhiên đã ban tặng: “Tôi tìm tứ thơ mỗi ban mai/ Vì đó là lúc tĩnh lặng, tinh khiết nhất/ Tứ thơ nằm im trong đất/ Trong hoa cỏ, trong vạn vật” (Mỗi ban mai). Từ quan niệm này, hệ lụy, Thuyền trăng bồng bềnh trong dạt dào của tình cảm, trong hệ thống vật liệu giản dị, dễ hiểu. Sự giản dị, chân thành ấy có lẽ xuất phát từ chính con người và tâm hồn của thi sĩ Hồ Thế Hà. Hiểu mỗi vần thơ của Walt Whitman đều chứa đựng nỗi đau của một trái tim “rớm máu”, Hồ Thế Hà đã gửi đến nhà thơ Mỹ này một vũ trụ tươi sáng, giàu sự sống thay lời cảm thông và khâm phục trước số phận nghiệt ngã. Không gian của vũ trụ giãn rộng, bản nguyên, hoà điệu, phối nhịp với bản tình ca của con người: trăng “neo giữa thiên hà” trở thành “thuyền ái ân”; trước dòng sông, những “đam mê phàm tục” như “chưa hề vướng luỵ”; cỏ vô tư đưa nhà thơ trở về với tiếng dế của ngày xưa hồn nhiên,... Thanh âm của đất trời “ban phát hoan ca cho con người”, giải thoát con người trước những cuộc stress vô tận:

Mọi vật đều chuẩn bị cho dàn đồng ca ngày mới

Cánh đồng xanh dưới bảy sắc cầu vồng

Những chú bướm sẽ vờn hoa, hoa đưa hương đi xa

Có những tầng mây che chở

Tất cả bỗng tấu lên khúc nhạc rộn rã

Từ gió

Gió là người nhạc trưởng lĩnh xướng dàn đồng ca thiên nhiên

 

Gió là cây đại vĩ cầm tự ngân vang

 

Đưa âm thanh, màu sắc và hương thơm lang thang khắp

                                                                         thiên hà cao rộng

Ban phát hoan ca cho con người

 

Những âm thanh từ gió

Từ nước

Từ lửa

Từ mặt trời, mặt trăng

Từ những lặng thinh thành đồng vọng

Thành sự sống

(Âm thanh từ gió)

Đâu chỉ vạn vật nằm trong mối tương giao mà ngay cả thời gian cũng thế! Thời gian gắn liền với với tình yêu, gắn liền thân phận con người. Nghĩa là có sự tương hợp giữa thời gian và con người. Nhận thức được sự nối kết ấy là niềm tin giúp Hồ Thế Hà không ngừng “đi tìm những tứ thơ ngoài tôi”. Bởi thế, gió, trăng, sông, cỏ, hoa,… là một trong những thi ảnh góp phần tăng tính mĩ cảm cho Thuyền trăng, đồng thời, khẳng định quan niệm về thơ của thi sĩ, mà ít nhiều ông đã có sự ảnh hưởng hưởng từ tác giả của tập thơ Lá cỏ.

Ngôn ngữ đời thường đưa thơ của thi sĩ đến gần hơn với người đọc nhưng cũng đẩy người đọc đến gần hơn với những giăng mắc trong tâm hồn của ông. Bên cạnh giọng thơ chân thành, đồng cảm là một giọng thơ đong đầy nỗi niềm, ngậm ngùi. Hồ Thế Hà không đại ngôn, không trực ngôn khi nói về chuyện thế sự, song chính những câu hỏi, những lời phản biện của ông đã dự phần, đưa Thuyền trăng bước vào một thế giới khác. Đằng sau vẻ lung linh, thơ mộng ấy là những nhưng nhức mà đôi khi cuộc sống xô bồ cuốn chúng ta đi trong vội vã, không kịp ngoái đầu nhìn lại, ngẫm suy: “Sao con người không luôn tròn đầy trong nhau?/ Sao lại là những mảnh vỡ buốt nhức?” (Những mảnh vỡ). Vì vậy mà trong thơ Hồ Thế Hà có nhiều câu hỏi để mỗi người tự tìm câu trả lời.

 Yêu hay ghét?

 Khi trái đất có lúc

 Trở thành khó tính

 Nó tự hủy hoại mình

 Bằng núi lửa, động đất, sóng thần, bão lũ

 Nó tàn bạo với sự sống con người

 Khi ấy, ta có còn đủ ngôn từ

 Để trả lời yêu hay ghét?

                                   (Yêu hay ghét?)

 Những câu hỏi bỏ lửng. Mỗi người đọc sẽ có những mã hoá riêng, mà chính nhà thơ đã chân thành mách nước:“Mỗi ngày mỗi sinh thành/ Mỗi va chạm khẩn thiết/ Những câu hỏi hiện ra/ Những cứu cánh mắc cạn/ Cứ truy tìm đến cùng/ Sẽ biết!” (Sẽ biết!).

Nếu đến với Thuyền trăng mà không chạm vào nguồn mạch giấc mơ của thi sĩ thì chưa thể cảm nhận đầy đủ tâm hồn vừa thiết thực nhưng cũng vừa hết sức bồng bềnh của thi sĩ. Giấc mộng của Hồ Thế Hà không đi đến cùng của cõi vô thức, nó chỉ là một trong số cái tứ thơ mà ông muốn kiếm tìm. Ngay ở trong mộng hay tỉnh mộng, sự tương hợp giữa vũ trụ và con người vẫn là cốt lõi mà thi sĩ muốn giãi bày: “Mơ thấy mình trầm ngâm trên vệ cỏ/ Dòng sông êm soi bóng mây trời/ Lòng thanh thản như chưa hề vướng lụy/ Mọi đam mê phàm tục con người” (Hư vô). Và trong giấc mơ, những băn khoăn, hoài nghi vẫn không ngừng ám ảnh, ray rứt: “Tôi đành áp nỗi thao thức vào giấc mơ/ Trong mơ bật lên thành tiếng/ Tiếng của vô thức hiện về/ Nghe như chính âm thanh của mình/ Từ tiền kiếp, từ cõi vô minh/ Âm thanh ấy có nhiều câu hỏi". Những câu hỏi của ông cụ thể, nhưng ẩn dụ và nhức buốt nỗi niềm nhân thế như vậy!

 Con người là gì?

 Tình yêu là gì?

 Nhân ái là gì

 Độc ác là gì?

 Làm sao để được khóc?

 Làm sao để được buồn?

 Và nhiều câu hỏi đứt nối nữa

 Tôi không sao nhớ hết...

 (Những câu hỏi)

 Những câu hỏi đầy tính nhân văn ấy trả lời vì sao ngôn từ của Thuyền trăng là sự tồn tại của ngôn từ suy nghiệm, triết lý. Hay nói cách khác, những giấc mơ đầy lý tính đã xây dựng nền móng vững chắc cho Thuyền trăng. Chênh chao giữa mộng và thực nhưng tâm hồn, sự nghiệm chứng của thi sĩ vẫn hướng về hương sắc, âm thanh, cây cỏ,... của đất trời. Nỗi khao khát ấy vượt ra khỏi mọi giới hạn, đến với vũ trụ “tự do vĩnh cửu”. Và cũng chỉ có cách ấy, con người mới mong tự mình cứu rỗi những hệ lụy do sự va chạm của cuộc sống và những quan hệ người mang lại.

 Và kỳ thú hơn tất cả

 Là sự phiêu lưu của một tâm hồn sáng trong như ngọc

 Đang lùi xa vào những cánh rừng huyền bí, những

                                                              khu vườn cổ tích

 Có khi lặn sâu vào đại dương

 Hay vút bay vào vũ trụ

 Để được lang thang cùng chim muông, hoa cỏ, nước

                                                                     và trăng sao

                                              (Những khu vườn cổ tích)

 

 Thuyền trăng vút vào vũ trụ, “tách vỏ” “Thì thầm trong chồi biếc và tiếng dế/ Trong ngưng lặng của trăng non và giọt sương” (Những tứ thơ tìm lại), bộc lộ quan niệm, tư tưởng của thi sĩ Hồ Thế Hà về tình yêu cuộc sống. Thuyền trăng là điểm tựa của cõi lòng nhưng cũng là chất kết dính nhựa tình giữa con người với con người, giữa con người với vũ trụ, vạn vật. Trước một tác phẩm nghệ thuật, việc người đọc thiết kế các bộ mã khác nhau, cắt nghĩa, tiếp cận,… đều hết sức cần thiết.

Thuyền trăng còn ẩn nhiều vẻ đẹp khác, mà tôi tin, chiều sâu thi phẩm sẽ tỏa sáng nếu chúng ta khéo léo, tinh tế với tầm đón nhận riêng khi tìm cách “lần tách vỏ trong ngôi nhà tâm hồn” của thi sĩ.

 

Đồng Hới, ngày 1/4/2013

-------------------------------------------------------------

(*) Hồ Thế Hà, Thuyền trăng, NXB Văn học, Hà Nội, 2013.

Nguồn: vanvnnet

 

Các bài khác:
· HARUKI MURAKAMI - NGƯỜI TRẦM LẶNG NÓI ĐƯỢC NHIỀU ĐIỀU NHẤT
· PHẠM NGỌC THÁI VỚI CHÙM THƠ VỀ 'TÌNH YÊU VÀ ĐÀN BÀ'
· HÌNH TƯỢNG TỔ QUỐC TRONG TRƯỜNG CA THU BỒN
· NGUYỄN NGỌC PHÚ - NẺO VỀ TUỔI THƠ
· GS LÊ ĐÌNH KỴ - NGHỆ SĨ HƠN NGHỆ SĨ
· 'VỀ CHỐN THƯ HIÊN' GÓP LỜI PHONG NGUYỆT
· CÁI ĐẸP CỨU RỖI CON NGƯỜI (VỀ NGUYỄN ĐÌNH THI)
· THÁNG BẢY VỀ, NHỚ NGUYỄN TUÂN
· NGHĨ VỀ ĐỜI SỐNG VĂN HỌC HÔM NAY, ĐÔI ĐIỀU TÔI MUỐN NÓI
· 'GÁC TRỊNH' - CÁNH BƯỚM VÀ HOA HỒNG
· NHỮNG BỨC THƯ TAGORE GỬI HAI NGƯỜI PHỤ NỮ
· HỎI CHUYỆN TÁC GIẢ “CHUYỆN TƯỚNG ĐỘ”
· VŨ TRỌNG PHỤNG - NGƯỜI KHÔNG HỀ XƯA CŨ
· ĐỌC THƠ TÌNH HÒNG CẦM, XEM ẢNH NGUYỄN ĐÌNH TOÁN
· NGUYÊN HỒNG - NHỮNG TRANG SÁCH THẤM MỒ HÔI VÀ HƯƠNG ĐẤT
· NGUYỄN HOA – THẮP XANH NIỀM TÔI
· ĐỖ TRỌNG KHƠI - NGÕ NHÀ NON LẠI MÀU RÊU...
· VỚI NGƯỜI ĐÃ KHUẤT
· ĐÔI ĐIỀU VỀ TỪ 'NGÔNG' TRONG THƠ VIỆT
· PHÙNG CUNG - CON NGỰA GIÀ TRÊN ĐỒNG CỎ THI CA

 

  
Gia đình Bích Khê