DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
HAI BÀI THƠ HỮU LOAN VIẾT VỀ HÀ NỘI

Trong sáng tác thơ của Hữu Loan có hai bài thơ viết về Hà Nội, một bài viết những năm 1949-1950, một bài viết năm 1956, và cả hai bài cùng được công bố năm 1956. Bài Đêm, so sánh đêm Hà Nội thời bị quân Pháp chiếm đóng, với đêm Hà Nội sau ngày quân ta vào tiếp quản, đăng Giai phẩm mùa thu, tập 1 (sách ra ngày 29/8/1956); bài Tâm Sự Thủ Đô viết về Hà Nội những ngày kháng chiến, đăng tuần báo Trăm Hoa (s. 8, ra ngày 16/12/1956). Rất có thể do từng gắn với các ấn phẩm kể trên nên một thời gian dài, gần như không được ai nhắc đến, cũng không được đưa vào tập Màu Tím Hoa Sim (Nxb. Hội Nhà Văn, 1990). Nhân kỷ niệm ngày toàn quốc kháng chiến (19/12/1946), xin giới thiệu lại với bạn yêu thơ hai bài thơ này của nhà thơ Hữu Loan.

 

LẠI NGUYÊN ÂN sưu tầm và giới thiệu

 

 

 

TÂM SỰ THỦ ĐÔ

                                                                            

                  

 

                   Trên những chuyến xe bò

                   Đi về Kim Liên

                   Đi về Chèm, Vẽ

                   Những người thủ đô tản cư

                   Đoàn xe đi

                   Chở nặng tâm tư

                   Một góc nhà

                   Một hè phố

                   Mắt em biếc một chiều xưa

                   Quán Thánh, Cổ Ngư, Bạch Mai

                   Bóng liễu, tháp rùa

                   Một thằng bạn một thằng con ở lại

 

 

                   Khấp khểnh xe đi

                   Vấp vào đêm tối

 

 

                   Thủ đô

                   Ngày mùa thu

                   Cờ bốc lửa phố dài

                   Cờ bốc lửa công trường Nhà hát Lớn

 

 

                   Thủ đô

                   Ngày thủ đô chào đón

                   Đoàn giải phóng quân về

                   Qua cầu Long Biên

                   Sông bóng người đi

                   Vai cao rộng

                   Mang núi rừng Việt Bắc

                   Ai nhìn thủ đô

                   Lau thầm nước mắt

− Quốc ca mình

Người lính Việt đầu tiên

Rừng xanh thượng du

Lúa vàng bình nguyên

Giữa phố thủ đô chào nhau

− Đồng chí!

Có người làng đi

Trong đoàn lính trẻ…

 

 

 

Thủ đô

Quân lệnh đêm

Chuyền qua tường nhà

Lựu đạn đen ngòm trong nắm tay

Rình sau mái ngói

Nắng lóa tường vôi

Chữ cào xương nhức nhối

“Thanh niên sống chết

với thủ đô”

 

 

                   Đoàn xe đi

                   Về đường Kim Liên

                   Về đường Chèm, Vẽ

                   Việt Bắc âm u

                   Đường dài Thanh Nghệ

 

                   Đoàn xe đi

                   Sắt rít đường khuya

                   Giặc khởi hấn rồi !

                   Trong Hà Nội

                   Một thằng bạn

Một thằng con ở lại

 

Và bắt đầu

Những ngày đêm thủ đô ghê rợn

Khu Đồng Xuân

Lính trung đoàn thủ đô

Giết giặc, đuổi quanh bàn thịt bò

Giết giặc

Đạn là từ nóc chợ

Hai thằng với súng bom

Uất hận đương đầu…

 

Bỗng một đêm thủ đô

Có đoàn quân quyết tử

Cắt máu tay ăn thề

Ngõ vắng thủ đô

Những đơn vị rút đi

Góc phố thủ đô

Bóng những người đứng lại.

 

 

Lửa cháy thủ đô

Chân trời hấp hối

Xác thằng bạn

Xác thằng con

Trên hè phố thủ đô

 

 

Đường tản cư khuya

Lửa tóe sắt bánh xe bò

Xa cửa ô rồi

Trông về Kim Liên

Trông về Chèm, Vẽ …

Bóng hoàng hôn lên

Liệm tròn huyết thệ

Người quyết tử quân cuối cùng

 

 

Những người dân thủ đô

Phải về với giặc ở chung

Phải đốt cờ đỏ sao vàng

Thức đêm may cờ ba sắc

Và những sáng mai

Tay sót sa

Treo cờ giặc trước nhà

 

 

Ai về nội thành

Thấy Hà Nội xa hoa

Nhưng Hà Nội

Giặc xây thêm ngục tù

Xe phòng nhì

Chở từ ngoại ô

Từng đoàn người xiềng tay

Về qua phố tối

Ngồi thức đêm Hà Nội

Nhìn ra miền tự do

− Có thằng con

Theo chính phủ Cụ Hồ !

 

 

Ai về nội thành

Thấy Hà Nội xa hoa

Hà Nội hơn Hà Nội trước

Nhưng Hà Nội

Thủ đô trụy lạc

Hà Nội cũ

               lầm than

Ngã Tư Sở

Khâm Thiên

Đèn khuya chảy vàng

Những tiệm hút

Những hộp đêm

Mọc theo tiếng gõ giày đinh

Của đoàn Tây mũ đỏ

Tiếng xe tăng viễn chinh

Chiều đi bụi phố

Và lần theo

Bóng đèn dâm ô

Lũ lượt kéo nhau về thủ đô

Từng đoàn thiêu thân

Sợ

Ánh sáng và gió lành

Tôi thành thép

Cánh tay người kháng chiến

 

 

 

Đêm thủ đô

                   rét đến

Trong chăn bông

Nghe lạnh chiến khu về

Cơm gia đình

                   đũa bát

                             nhớ người đi

 

 

Nhưng sáng mai thủ đô

Từng đoàn phi cơ giặc

Chở tang tóc

                   đầy

                             trong thân sắt

Ra những miền quê xanh

Tiếng bom dội về

Chuyển Hà Nội

                   mông mênh

Tim người thủ đô

Rung lên

          như đất chuyển

 

 

Những người thủ đô tản cư

Những đồng bào kháng chiến

Từ những vùng tự do

Có người vào thủ đô

Nhìn chừng thư trôi

                             trên giòng sông

Chào thằng bạn chiến khu

Mà phục tấm lòng

 

 

Những đêm thủ đô

Mắt em biếc não nùng

Những giấc ngủ tơ nhung

Chập chờn về ác mộng

− Ai hát thì thào

Đêm thủ đô

                   cửa đóng

Bài ca của thủ đô

                         mùa thu

Bài trường ca của những người

Chiến thắng sông Lô ?

 

 

Người lính gác viễn chinh

Đêm nghe căm thù

Về năm đầu cửa ô

Quát thành tiếng súng

Và giữa Hà Nội trưa yên lành

Hồi còi rú thất thanh

Kêu như người tắc họng

Một xác Việt gian

                   ngã tư nắng đọng

 

 

Những em

                   mùa thu

Đi trong đoàn thiếu nhi

Lớn thành thanh niên

Bỏ nhà ra đi

Hỏi thăm

            đường chiến khu Việt Bắc

Đời nội thành xa hoa

                             nặng nề

                                      từng thời khắc

Những người ngày xưa

Chưa thù Việt Minh

Đã bắt đầu

đợi chờ 

                             − Đến bao giờ

                   Biết đến bao giờ

Cho đêm sáng xa hoa

          Vỡ

                   Rơi

          Thành bóng tối

Xuống xác người máu me

                   ngổn ngang gạch ngói ?

          − Đến bao giờ

Việt Minh mới đánh vào Hà Nội ?

 

 

Những người

Bắt sống Lơ-pa và Sác-tông

Những chiến sĩ

                   Cao Bằng

                             Đông Khê

Những binh đoàn biên giới

                   chuyển về trung du

Như đi từng dãy núi

Kẹp vòng quanh ngoại vi

                                      Thủ đô

 

Em gái Hà Nội tản cư

          đẹp trong màu áo vải

Rồi sẽ còn những ai

Trong số người ở lại ?

Ngày thủ đô chiến thắng

                             tưng bừng

Em về thủ đô

                   chân

                             − phố cũ −

                                      ngập ngừng

 

                                                                             1949-50

                                                                             HỮU LOAN

Nguồn:

Trăm Hoa, Hà Nội, s. 8 (16.12.1956), tr. 3, 8.

 

 

 

 

ĐÊM

                    

 

                   Những đêm Hà Nội ngày xưa

                   Trằn trọc

                             Không yên

                   Những cửa

                             Từ đầu hôm

                   Như những mắt nhắm nghiền

                   Bóng nhà bóng cây

                             Ôm nhau

                                      Run sợ

 

                   Đêm Hà Nội ngày xưa

                   Như con bệnh hạt xoài

                                                Nung mủ

                   Như một nhà thương điên

                                                Lên cơn hôn mê

                   Thiết giáp

                             Xe tăng

                                      Lính tẩy

                                                Phòng nhì

                   Tiếng rú của người

                   Tiếng rít của xe

                   Những chiếc jeep điên

                                                Đuổi gái

                                                Nghiến người

                   Quắc mắt đèn pha

                   Đỏ tia đòng đọc

 

 

 

                   Đêm Hà Nội ngày xưa

                             Đầu người

                             Và tình yêu

                                      Treo

                                      Trên đầu sợi tóc

                   Và sau từng đêm

                                      Mệt nhọc

                                      Hốc hác

                   Hồ Gươm

                             Như mắt thâm quầng

 

 

                   Hốt hoảng gọi nhau

                   Không kịp vớ áo quần

                   Những đêm Hà Nội ngày xưa

                                                         Lõa lồ

                                                         Mình đầy ung độc

                   Đã xuống tàu đêm

                                      Vào Sài Gòn

                                      Tất cả

                   Những đêm Sài Gòn

                                                Ngày nay

                   Đêm giang mai

                                      Tẩu mã

                                                Đang mưng

                   Cấp cứu gấp vạn lần

Những đêm xưa Hà Nội

“10$  1 cốc cà-phê

100$  1 con gái…”

Quảng cáo đóng đầy

Ngực đêm

Như áo ngủ Sài Gòn

 

 

 

 

                   Đêm Hà Nội

Ngày nay

                   Như em nhỏ nằm tròn

                   Ru trong nôi chế độ

                   Những đèn dài đại lộ

                   Như những tràng hoa đêm

                   Nở long lanh

                             Trong giấc ngủ

                                                Bình yên

 

                   Ngã Tư Sở, Cống Vọng, Khâm Thiên

                   Nằm ngủ

                   Những đêm

                   Giữa những tình cảm lớn

                   Gió đem về

                   Thơm hoa rừng, lúa ruộng

                   Đặt bàn tay

                   Lên những cửa ô nghèo

 

                   Khi chúng ta về

                             Ánh sáng

                                      Đã về theo

                   Và từng cặp người yêu

                   Đem về trong giấc mơ

                   Hình ảnh Hồ Gươm

                   Đẹp như hồ Thần Thoại

                   In bóng người yêu

                                      Chung thủy

                                                Đợi chờ

                                                                   5/1956

HỮU LOAN

Nguồn:

Giai phẩm mùa thu, tập 1, Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 29/8/1956, tr. 27-29.

                    

 

Các bài khác:
· NGƯỜI CỦA MỘT THỜI, THƠ CỦA MUÔN ĐỜI
· NHÀ VĂN NGUYỄN TRÍ - TIỂU SỬ GÂY SỬNG SỐT
· NGUYỄN BÍNH VÀ BÀI THƠ TẾT BÍNH NGỌ
· NHIỀU KHI THẤY THƠ HAY MÀ CHƯA CHẮC NÓ HAY...
· ĐINH HÙNG - MỘT NHÀ THƠ KỲ ẢO
· CHÙM TRUYỆN VUI VỀ VỢ CỦA ĐẶNG VIỆT THỦY
· MỘT NHÀ THƠ TÀI HOA BỊ LÃNG QUÊN
· LÂM ANH - CŨNG VÌ NGƯỜI TRỔ HẾT MÙA BÔNG
· DƯỚI NGÒI BÚT NGUYỄN DU, NGÔN NGỮ VIỆT GIÀU THÊM BIẾT BAO
· PHÁC THẢO TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI
· PHẠM NGỌC THÁI VỚI TẬP 'PHÊ BÌNH & TIỂU LUẬN THI CA'
· NGÔ THỊ Ý NHI - GÁNH THĂNG BẰNG MÀ ĐI
· FAN TUẤN ANH - THẾ GIỚI, TÌNH YÊU VÀ BẢN THỂ
· TIẾNG VUỐT NHẸ CẦN ĐÀN TRONG GIÓ HEO MAY
· LƯU LY - THƠ CHO NGÀY VỀ PHỐ NÚI
· ĐÔI ĐIỀU VỀ THƠ TRẺ
· PHẠM NGỌC THÁI VÀ CHÙM THƠ 4 CÂU
· NGUYỄN TRÍ - 'VIẾT NHƯ LÀ... NGỒI NHẬU"
· HÌNH THỨC GẮN BÓ VỚI NỘI DUNG TRONG THƠ NGUYỄN VỸ, THANH TÂM TUYỀN, NGUYÊN SA
· TRANG THƠ TẠP CHÍ SÔNG HƯƠNG

 

  
Gia đình Bích Khê