DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
VĂN CHƯƠNG, MA TÚY VÀ ĐƯỜNG BAY CỦA VIÊN ĐẠN

                                                                                                      Đăng Bẩy 

Ở Mexico, từ khi Tổng thống Felipe Calderón phát động cuộc đấu tranh với bọn buôn bán ma túy (cuối 2006), đã có hàng trăm tác phẩm văn xuôi nghệ thuật và tư liệu nói lên sự thật của hiện thực khủng khiếp ấy, trong đó không ít cây bút dũng cảm đi đầu khai mở dòng văn học chống ma túy, bất chấp hiểm nguy…

Đặc sản Mexico

 

Văn học chống ma túy trước hết vẫn là hiện tượng của Mexico, phần lớn các tác giả viết về đề tài này đều là người Mexico. Élmer Mendoza (sinh năm 1949 tại Culiacán) - tác giả loạt truyện về nhà thám tử thuận tay trái Edgar el Zurdo Mendieta chuyên điều tra những vụ liên quan đến thế giới bẩn thỉu của dân buôn bán ma túy, nổi bật là hai truyện Tra tấn bằng acid (La prueba del ácido, 2010), Cái tên của chó (Nombre de perro, 2012). Ông kể: “Cuốn tiểu thuyết đầu tiên của tôi về đề tài đó là Kẻ sát nhân đơn độc (Un asesino solitario) được viết vào năm 1999, phải rất lâu sau đó chính phủ mới chính thức tuyên chiến với nạn buôn bán ma túy. Văn học chống ma túy là sáng tạo của giới báo chí và xuất bản, nó đã mang lại kết quả tuyệt vời. Đúng là có nhiều nhà văn, nhà nghiên cứu văn học đáng kính đã coi tôi như người khởi xướng dòng văn học này. Khi giới truyền thông lâu nay chủ trương khai thác đề tài bạo lực, một số người có thể cho tôi là cập thời. Thế thì đã sao: Theo thời gian, nếu văn chương của tôi không kiếm được một tên gọi khác, thì tôi cũng bằng lòng với cái tên ấy”…

Dòng văn học chống ma túy bắt đầu cuốn hút những cây bút trẻ hơn. Yuri Herrera (sinh năm 1970 tại Actopan) nổi lên nhờ cuốn tiểu thuyết đầu tay Những việc làm của vương quốc (Los trabajos del reino, 2004), kể về thói vênh váo rẻ tiền của những tay trùm mafia tung tiền ra thuê đám nhà báo “háo ngân” kể búa xua về những “chiến công hiển hách” của chúng. Cốt truyện được kể bằng một văn phong rất đặc trưng về mâu thuẫn giữa nghệ thuật với quyền lực. 

Juan Pablo Villalobos (sinh năm 1973 tại Guadalajara) với tiểu thuyết đầu tay kể về thế giới tội phạm có tổ chức qua cái nhìn ngây thơ của trẻ con Ngày hội ở tổ quỷ (Fiesta en la madriguera, 2010) khiến cả thế giới Anh ngữ phải nhắc đến. Những tờ báo The Daily Telegraph, Sunday Times, The Guardian đăng nhiều ý kiến khen ngợi tác phẩm của ông. 

 

Đồng thanh tương ứng

 

Dòng văn học chống ma túy là đặc sản của người Mexico, nhưng được khá nhiều cây bút người nước ngoài đồng thanh tương ứng. Nhà văn Tây Ban Nha Arturo Pérez-Reverte đã in Nữ hoàng phương nam (La reina del sur, 2002) kể về cuộc đời một phụ nữ sinh trưởng ở bang Sinaloa (Mexico) trở thành một nữ quái trong đường dây ma túy quốc tế. Nữ nhân vật Teresa Mendoza nhờ tài sáng tạo của nhà văn đã trở thành máu thịt của một số chỗ thuộc bang Sinaloa, đặc biệt là hai thành phố Guasave và Culiacán, nơi có ổ buôn ma túy ghê gớm nhất ở Mexico. Một số chủ nhà hàng ở đây khẳng định rằng Teresa Mendoza đã đến chỗ họ dùng bữa tối, nhiều người dân địa phương khoe đã từng trò chuyện với… Teresa Mendoza. Nữ hoàng phương Nam đã làm nên điều kỳ lạ của văn chương: Nhân vật văn học của Arturo Pérez-Reverte nghiễm nhiên được coi như người thực, những đoạn đời của họ diễn ra ở những ngõ ngách khác nhau trong đời thực.

Don Wislow – một tác giả Mỹ sinh năm 1953 - cũng lưu dấu vào dòng văn học này: Ông có tiểu thuyết Quyền lực của loài chó (El poder del perro, 2005), trong đó chuyện bắt cóc, tra tấn rồi giết chết nhân vật Ernie Hidalgo hầu như hoàn toàn trùng khớp với trường hợp Enrique Kiki Camarena, một cộng sự của cơ quan phòng chống ma túy Hoa Kỳ thâm nhập vào hang ổ của những ông trùm Mexico, mở cho Hoa Kỳ một chiến dịch quy mô chưa từng thấy ở Mexico, tạo bước ngoặt cho cuộc chiến chống buôn bán ma túy ở vùng biên giới phía Nam Hoa Kỳ.

Ioan Grillo - nhà báo kiêm sử gia Anh, người từ năm 2001 đã sống ở Mexico để làm phóng viên cho Time Magazine, CNN, Associated Press Sunday Telegraph. Nỗi tò mò đã đưa ông đến Mexico, vì nơi ông sinh trưởng, Brighton, là một trong những thành phố có mức tiêu thụ ma túy cao nhất ở Anh. Chính ông đã chứng kiến một số người bạn mình nghiện heroin, cocain và những thứ ma túy khác đã trượt dốc không phanh như thế nào. Ông từng đích thân làm cho một sàn nhảy ở đảo Ibiza, nơi sử dụng ma túy ở quy mô không tưởng tượng nổi. Đến Mexico, ông bắt đầu lý giải từ đâu và bằng cách nào thứ chất đó sang được châu Âu. Kết quả điều tra báo chí của ông là cuốn Narco dày cỡ 500 tràng, xuất bản tại Tây Ban Nha năm 2012, trong đó kể về lịch sử, cơ cấu hiện nay của các đường dây ma túy và những dự đoán tương lai. Mà tương lai thì đầy rẫy những dấu hỏi.

Nữ nhà báo – nhà văn Lolita Bosch (sinh năm 1970 tại Barcelona) - người đau đáu về Mexico cũng vừa cho ra mắt cuốn Những cánh đồng anh túc (Campos de amapolas antes de esto, 2013), tác phẩm được viết ở dạng tiểu thuyết, tuy nhiên các sự kiện trong sách hoàn toàn có thực. Trong trường hợp này, hình thức nghệ thuật được dùng để miêu tả những thay đổi diễn ra ở Mexico trong mấy năm gần đây và giới buôn bán ma túy đã củng cố vị trí của mình như thế nào trong các tầng lớp xã hội khác nhau.

 

Trường văn trận bút

 

Phần đáng kể trong lãnh thổ Mexico gợi nhớ đến “hang hùm nọc rắn”. Cuộc đối đầu với các ông trùm ma túy kéo theo những thiệt hại về người không kém gì thời chiến. Sau những cuộc đụng độ giữa các băng đảng ma túy khác nhau và những chiến dịch được cơ quan bảo vệ pháp luật tiến hành, gần một vạn người đã chết, tuy mỗi nguồn thông tin nêu một con số khác nhau: từ 60.000 đến 84.000 người. Không thể không nói đến những vụ sát hại người nhập cư, thường là xuất thân từ Trung Mỹ tìm đến Hoa Kỳ thông qua lãnh thổ Mexico, họ bị những nhóm tội phạm bắt cóc và đòi tiền chuộc, hễ thân thích không lo đủ tiền chuộc là con tin bị giết. Những nạn nhân như thế có thể tính tới vài vạn. Việc bắt giữ hàng loạt trùm đường dây ma túy đã không làm tan rã cộng đồng tội phạm. Nhiều bài phóng sự điều tra báo chí đã rọi ánh sáng vào từng tình tiết trong cái chương giàu kịch tính đó của lịch sử Mexico. Và hậu quả là không tránh khỏi. Nhiều nhà báo đã phải trả giá cho điều đó bằng chính sinh mạng của mình. Bà Lolita Bosch đã nêu con số 120.000 người bị hành quyết và thông báo rằng từ tháng 7-2000 đến 7-2012 – “năm dân chủ ở Mexico” – đã có 127 nhà báo và cộng tác viên truyền thông bị giết hoặc mất tích.

Nhiều thông tin đã được thu thập bởi một nhóm có tên “Cái vẻ không kháng cự của chúng ta” (Nuestra Aparente Rendición), bao gồm trước hết là các nhà báo cùng những nhà hoạt động nghệ thuật, giáo dục, khoa học… Họ theo đuổi mục đích duy nhất: thu thập và phổ biến các dữ liệu nhằm mục tiêu phải đạt được hòa bình, yên ổn ở Mexico. Tại hội chợ sách mới nhất ở Guadalajara, nhóm này đã giới thiệu cuốn Bạn và tôi ở cùng một chỗ trong buổi tối khủng khiếp đó (Tú y yo coincidimos en la noche terrible), trong đó những nhà báo khác nhau kể về những người đồng nghiệp của mình mấy năm gần đây đã bị chết như thế nào trong khi thực hiện bổn phận nghề nghiệp. Nhà thơ Javier Sicilia – người có con trai bị bọn buôn bán ma túy bắn chết năm 2011 – đã nói: Chúng ta bị đẩy đến mép vực thẳm rồi! Hiện nay ông là nhà lãnh đạo một phong trào xã hội chống bạo lực.

 

Sự tồn tại bí hiểm

 

Ricardo Ravelo sinh năm 1966 tại Veracruz, đã có tới 21 năm làm việc cho tạp chí Proceso, nơi ông đã phanh phui những trường hợp “đi đêm” giữa một số chính trị gia với giới làm ăn và trùm ma túy. “Mày sẽ chết cùng với vợ mày, nếu không chịu dừng loạt phóng sự đó”, - ông đã nghe một cuộc gọi như thế khi đang nghỉ ngơi sau bữa ăn trưa ở nhà mình. Những hăm dọa kiểu ấy phải thấy là nghiêm trọng, đặc biệt với những nhà báo từng nhiều năm chuyên theo dõi đề tài nóng bỏng này. Hiện nay Ravelo là chủ bút tờ Variopinto và vừa xuất bản tại Tây Ban Nha cuốn Mexico ma túy (Narcomex), một minh chứng lạnh gáy về ảnh hưởng ngày càng mạnh của bọn mafia ma túy đối với đời sống kinh tế và xã hội của nước mình. Những dữ liệu đưa ra trong sách thật khủng khiếp: Trong khoảng 2.000 khu hành chính của Mexico, các trùm ma túy kiểm soát tới 80%. “Thế lực của bọn trùm ma túy đạt quy mô khủng đến nỗi chúng đã tự coi mình là nhà nước trong nhà nước”. Ravelo đau xót thấy việc Tổng thống Calderón kéo cả những đơn vị quân đội vào cuộc chiến chống mafia ma túy nhưng đã chẳng mang lại kết quả. Tuy cũng có một số trùm ma túy phải vào song sắt hoặc bị tiêu diệt trong khi tiến hành mật vụ, nhưng 14 đường dây buôn bán ma túy do chúng đứng đầu và chia nhau cát cứ trên khắp lãnh thổ Mexico vẫn tiếp tục tồn tại như không hề có chuyện gì xảy ra. Lolita Bosch nhận định: “Những nhóm tội phạm có khả năng kiểm soát phần lớn lãnh thổ Mexico tuy đã không còn những đầu sỏ cỡ (Miguel ángel Félix Gallardo, bác sĩ, cầm đầu đường dây tuồn hàng sang Mỹ, bị bắt năm 1989), nhưng một số đã kết khối với nhau như “Zetas” chẳng hạn, bất cần sự hiệp thương nào. Chúng thu mua, chọn lọc và định giá các loại ma túy. Tất nhiên là chúng có móc ngoặc với chính quyền, điều này không gợn chút hồ nghi nào ở những người nắm ít nhiều thông tin… Chính quyền hiện nay không thể quản lý đất nước nếu thiếu những nhóm tội phạm – điều này không tưởng tượng nổi! Không thể, ngay ở cả các bang”.

Văn xuôi hư cấu và tư liệu kể về những tội ác đẫm máu như thế đó, vậy mà đa phần kẻ thủ ác vẫn không bị trừng phạt. Sự thực đúng là như vậy, nên mới dấy lên những nghi ngờ nghiêm túc. Ravelo tin tưởng rằng, nếu thiếu sự thông tin thì không thể thay đổi chính trị - xã hội. Chính những thay đổi là điều mong mỏi của người dân Mexico. Trong mớ mâu thuẫn có sức phá hoại rất quy mô ấy, các cuốn sách chống ma túy vị tất đã đóng được vai trò đủ hiệu quả. Song, chúng có thể là những bước đầu tiên trên con đường đã định hướng. Theo hướng đi đó sẽ dẫn tới hòa bình và yên ổn cho các bà mẹ Mexico, bởi vì khi đã đấu súng thì đạn sẽ bay không trừ một chỗ nào, kể cả xe nôi.

(Theo El Cultural Tây Ban Nha) 

 

Nguồn: Báo Văn nghệ số 49/2014

 

Các bài khác:
· PHẠM DUY - MỘT VÀI CHUYỆN TÌNH Ở HUẾ
· LÊ HUY QUANG - MỘT ĐỜI BÚT LÔNG, BÚT SẮC VÀ GUỐC MỘC
· CHÙM THƠ NGUYỄN THỊ THANH LONG
· CẢM NHÂN BÀI THƠ LẠ
· ĐỌC CÂU THƠ CŨ NHỚ NGƯỜI TRĂM NĂM
· EM NHƯ HIỆN TỪ TRỜI XUỐNG
· LÃO SAY
· NỖI CÔ ĐƠN MANG TÊN NGUYỄN HUY THIỆP
· CHÙM THƠ CỦA ĐẶNG HUY GIANG
· NGHĨ VỀ DI CẢO MẦY NGHÌN TRANG CỦA MỘT NHÀ THƠ YỂU MỆNH
· TRẦN VŨ MAI - DUYÊN NỢ VỚI NHA TRANG
· THƠ VIẾT CHO THÁNG 12 CỦA KHALY CHÀM
· TRANG THƠ NHIỀU TÁC GIẢ
· HỒ ANH THÁI QUA CON MẮT BẠN BÈ
· ĐÃ QUA RỒI CHỦ NGHĨA HIỆN THỰC HUYỀN ẢO?
· BÍ MẬT HAI CUỘC HÔN NHÂN CỦA XUÂN QUỲNH
· LỜI NGUYỆN CHO CÁNH ĐỒNG
· PHẠM NGỌC SAN SỐNG VÀ VIẾT VÀ VẼ…
· CHÙM THƠ NGÔ MINH
· LÊ TRÍ VIỄN - MỘT NGON LỬA

 

  
Gia đình Bích Khê