DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
NHẠC SĨ THẾ BẢO - NHÌN TỪ PHÍA TÔI

 

- NS. Nguyễn Văn Phượng

Từ lâu, báo viết, báo nói, báo hình có khá nhiều bài giới thiệu về GS. TS. NS. Thế Bảo. Vì vậy, khi nhà thơ Mai Bá Ấn - Tổng Biên tập Tạp chí Sông Trà, đặt bài về anh tự nhiên tôi thấy bối rối: “Người ta viết về ngọn núi âm nhạc này cả trăm bài rồi. Mình viết gì nữa đây?”. Nhưng tôi đã cầm bút với hy vọng mang lại cho bạn đọc một NS. Thế Bảo “mới mẻ” nhìn từ phía tôi.

 

Ấn tượng đầu tiên của tôi về  NS.Thế Bảo là  khi tình cờ nghe ca khúc: “Hỡi dòng sông Trà” trên sóng Đài TT TXQN vào những năm 80 của thế kỷ trước. Đó là một trong những ca khúc anh viết tặng quê hương. Ca khúc thấm đẫm chất liệu của điệu hò Bình Sơn quê hương anh cùng với ca từ mộc mạc giàu cảm xúc đã gây ấn tượng mạnh trong tôi ngay từ lần đầu. “Ơi con sông đã tắm mát cả tuổi thơ, như vẫn nghe tiếng hát dàn bờ xe ơi dạt dào, như vẫn nghe tiếng hát giọng hò khoan ơi ngọt ngào. Ơi con sông nhớ tiếng hát mẹ ầu ơ, nuôi nấng con theo đất nước,lòng mẹ thương như nguồn sông Trà, bao tháng năm xa cách ấy mẹ đợi con bên dòng sông Trà, nàng đợi anh bên dòng sông Trà”. Đoạn A của ca khúc nhẹ nhàng, tha thiết đưa người nghe trở về với những kỷ niệm thật bình dị, nhớ thương, của người đi xa. Để rồi đoạn B (điệp khúc) vút cao, cháy bỏng nỗi lòng ở hai miền nhớ thương: “Nhớ dòng sông quê hương, tóc mẹ bạc pha sương, nhớ người anh thương. Ngày ngày bên sông vắng, dãi dầu bao mưa nắng, chiều chiều ra sông ngóng, mong ngóng người đi xa…”. Đoạn kết của ca khúc như một lời tâm tình, nhắn nhủ da diết tình quê, tình người: “Đời người ai cũng có một dòng sông thơ ấu, một tình yêu gắn bó. Ôi tấm lòng bao la, hỡi dòng Sông Trà!. Ca khúc “Hỡi dòng sông Trà” đã được nhiều ca sĩ địa phương, Trung ương biểu diễn trên các phương tiện nghe nhìn và đã trở một trong những ca khúc hay nhất viết về quê hương Núi Ấn, Sông Trà. Bên cạnh đó NS.Thế Bảo còn gửi lòng về với Quảng Ngãi quê hương qua khá nhiều ca khúc như: “Tráng ca Hải độ Hoàng Sa”, một khúc tráng ca đã trở thành bài hát truyền thống của người dân huyện đảo Lý Sơn. Hát về sự đổi thay trên quê hương Quảng Ngãi với nhịp điệu tươi trẻ như: “Thành phố bên dòng sông Trà”, “Mùa xuân Dung Quất”. Với đề tài miền núi anh có“Tình yêu có đôi cánh bay”(Phát triển chất liệu  Âm nhạc Hre)…

     Ngược thời gian về những năm sau khi tỉnh Quảng Ngãi được tái lập (1989), tôi và nhiều anh chị em nhạc sĩ từ Qui Nhơn trở về Quảng Ngãi hoạt động chung trong ngôi nhà Hội VHNT tỉnh. Từ đây tôi được nghe “anh”, nghe nhạc của anh; rồi gặp, được làm việc cùng anh, tham gia nhiều buổi tập huấn chuyên đề do anh hướng dẫn, đi thực tế sáng tác… Cho đến nay, dù thời gian gặp gỡ không thật nhiều nhưng anh đã để lại trong tôi và anh chị em hoạt động âm nhạc Quảng Ngãi những tình cảm trân trọng, vừa gần gũi thân thương như một người anh vừa là một người thầy sâu sắc, uyên bác. Gặp NS.Thế Bảo lúc nào cũng vui bởi những câu chuyện thú vị về cuộc sống, về tình yêu mà anh mang lại. Có khi là những câu chuyện tiếu lâm, nói lái tếu táo rồi cười nghiêng ngả. Có khi là những câu chuyện tâm tình, những sẻ chia về gia đình, quê hương, thế cuộc… Tiếp xúc với anh, tôi cảm nhận được anh là một người luôn nặng lòng với quê hương, sống vị tha, chân thành, một nghệ sĩ sáng tạo không biết mệt mỏi.

     Mỗi khi có dịp về quê anh thường ưu tiên thăm Nhà thờ họ Trần ở làng Đông Yên, xã Bình Dương, huyện Bình Sơn, thắp hương viếng tổ tiên cha mẹ. Anh cũng không quên lên Nghĩa Hành, xuống Mộ Đức thăm viếng những bậc sinh thành của người bạn đời là Nhà báo Hà Nhung (em gái PGS. Nhạc sĩ Hà Sâm - nguyên hiệu trưởng trường Âm nhạc Huế). Thời gian còn lại của anh là gặp gỡ những người bạn văn nghệ sĩ quê hương, đàm đạo về những vấn đề văn nghệ do hội VHNT tỉnh tổ chức. Là một nhà sư phạm uyên bác và giàu kinh nghiệm, NS. Thế Bảo có cách truyền đạt súc tích, dễ tiếp thu bởi cách đặt vấn đề thiết thực đi kèm những dẫn chứng sinh động… Những thông tin, kiến thức về chuyên môn tiếp nhận được từ NS. Thế Bảo luôn có giá trị với tôi cũng như anh chị em nghệ sĩ Quảng Ngãi trong lĩnh vực nghệ thuật. Riêng với anh chị em hội viên ở mảng sáng tác, NS. Thế Bảo chú trọng truyền đạt, trang bị những kinh nghiệm trong lĩnh vực viết ca khúc, bởi anh cho rằng ca khúc là thế mạnh của các Nhạc sĩ Quảng Ngãi. Và thể loại này sẽ có “đất” để các nhạc sĩ nói lên cảm xúc về con người và quê hương Quảng Ngãi. Chuyên đề anh thường quan tâm hướng dẫn là phương pháp cơ bản để hình thành giai điệu một ca khúc, vấn đề khúc thức, ca từ. Phát triển âm nhạc dân gian trong ca khúc. Đặc biệt là lĩnh vực phổ thơ, NS. Thế Bảo cho rằng Quảng Ngãi là một vùng đất thi ca, nhiều gương mặt thơ nổi bật, nhiều áng thơ hay, và đó cũng là một thuận lợi cho các nhạc sĩ trong lĩnh ca khúc. Đây cũng là vấn đề mà tôi cũng như các anh chị em nhạc sĩ Quảng Ngãi thường quan tâm. Có thể nói rằng những năm vừa qua nhiều ca khúc hay của giới nhạc sĩ sáng tác Quảng Ngãi đã đi vào đời sống và đạt được nhiều giải thưởng cấp Trung ương, địa phương đều có phần đóng góp của NS.Thế Bảo.

    GS.TS.NS Thế Bảo tên thật là Trần Thế Bảo, sinh ngày 22/8/1937 tại Bình Dương, Bình Sơn, Quảng Ngãi.  Anh xuất thân từ một gia đình có truyền thống văn học. Cha là chí sĩ Trần Đông Giao, học trường Đông Kinh Nghĩa Thục - Hà Nội . Anh ruột là nhà thơ Tế Hanh, giải thưởng Hồ Chí Minh đợt đầu tiên (1995).  Tham gia đoàn văn công liên khu V từ kháng chiến chống Pháp, đến năm 1954, NS. Thế Bảo tập kết ra Bắc và thi đậu trường Âm nhạc Việt Nam nay là học viện âm nhạc Quốc Gia Việt Nam, học đàn Contrebasse với nhạc sư Nguyễn Xuân Khoát. Năm 21 tuổi, NS. Thế Bảo được giữ lại giảng dạy ở Trường Âm nhạc Việt Nam. Sau đó anh học  sáng tác và đi tu nghiệp sau đại học ở Nhạc viện Liszt Ferenz, Budapest Hungarie. Năm 1990, NS. Thế Bảo bảo vệ thành công luận án phó tiến sĩ “Lòng bản yếu tố mô hình trong âm nhạc truyền thống Việt Nam” và năm 1991 được Nhà nước phong tặng học hàm phó Giáo sư.

    Hơn nửa thế kỷ NS. Thế Bảo làm công tác giảng dạy ở Nhạc viện Hà Nội và Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh, đào tạo nhiều thế hệ nhạc sĩ khắp mọi miền đất nước. Trong đó có nhiều học trò hiện nay là những Tiến sĩ, Thạc sĩ trong lĩnh vực sáng tác cũng như lý luận, phê bình, những gương mặt nổi bật trong giới nhạc sĩ nước nhà. Ngoài giảng dạy anh còn viết báo, viết lý luận, sáng tác khí nhạc và viết ca khúc. Năm 1995, NS.Thế Bảo tham gia Ban chấp hành Hội nhạc sĩ Việt Nam với chức danh Trưởng ban lý luận và Phó Tổng biên tập tạp chí Âm nhạc Việt Nam cho đến năm 2010. Ngoài ra NS còn tham gia Hội đồng LLVHNT Trung Ương, Tổng Biên tập tạp chí “Sóng nhạc” của Hội Âm nhạc TP.HCM…

    Về sáng tác, NS.Thế Bảo là tác giả của giao hưởng thơ “Rừng Sác”, giao hưởng tùy tưởng khúc 4 chương “Thăng Long 990”, Concerto cho cello và dàn nhạc giao hưởng, Concerto cho piano và dàn nhạc giao hưởng “Trở lại Trường Sơn” ouverture cho kèn hơi “Lễ hội Cầu ngư”, hòa tấu 5 đàn dây và 5 nhạc cụ dân tộc “Mênh mông Cửu Long” và nhiều tác phẩm thính phòng, tiểu phẩm khác. Với thanh nhạc anh viết khoảng 300 ca khúc, tuyển in “Lao xao rừng Thông”, “Gửi gió đưa hương” và phát hành 4 CD “Người tình vô tư”, “Gửi gió đưa hương”, “Cám ơn ngày tình yêu”, “Bài ca Đại Việt”…

       Trong lĩnh vực lý luận, phê bình, NS. Thế Bảo là một Nhà nghiên cứu có kiến thức sâu rộng, lao động bền bỉ, nghiêm túc với những công trình tạo nên tiếng vang trong giới Âm nhạc cả nước. Trong đó phải kể đến tuyển tập “Suy nghĩ về nhạc luật cổ truyền Việt Nam” gồm 4 phần: “Suy nghĩ về nhạc luật cổ truyền Việt Nam”, “Lòng bản yếu tố mô hình trong âm nhạc truyền thống Việt Nam”, “Trao đổi”,Các tiểu luận, các bài báo, bài giới thiệu”. Theo đánh giá của giới chuyên môn, đây là một công trình nghiên cứu mang tính khoa học nghiêm túc, của người làm công tác lý luận âm nhạc chuyên nghiệp về lịch sử phát triển âm nhạc truyền thống, âm nhạc dân tộc qua các thời kỳ, các giai đoạn lịch sử khác nhau của đất nước từ Cổ đến Kim. Trong đó, tác giả giới thiệu rất chi tiết từ thuật ngữ, cấu trúc dàn nhạc, tính năng nhạc cụ, các hình thức biểu diễn trong thực tế của dàn nhạc dân tộc trải qua các thời đại khác nhau. Cách trình bày các chuyên đề rất sáng tỏ, mạch lạc, hợp logique, chặt chẽ. Cũng trong lĩnh vực này NS. Thế Bảo còn viết sách: “Cảm nhận Mỹ học Âm nhạc”, là sự đồng cảm, sự trải nghiệm của người nhạc sĩ gắn bó cả đời với âm nhạc như một người bạn đường tin cậy trong hành trình tìm hiểu cái đẹp của âm thanh. Đặc biệt là cuốn sách “Lịch sử Âm nhạc Việt nam” của NS.Thế Bảo xuất bản năm 2017, đã phản ánh đầy đủ các giai đoạn lịch sử của nước nhà, là công trình mà trước đây chưa có tác giả nào đề cập đầy đủ. Theo GS. Hoàng Cương: “Lịch sử Âm nhạc Việt namlà một công trình đồ sộ, tổng hợp nhiều kiến thức, thời đại ra đời đúng lúc khi bộ môn này cần một cuốn giáo khoa có thể tra cứu được, đáp ứng mong mỏi của mọi người”.

     Rất nhiều tác phẩm khí nhạc, thanh nhạc, và lý luận-phê bình của nhạc sĩ Thế Bảo đã đạt giải thưởng của hội Nhạc sĩ Việt Nam và các ngành địa phương. Với những cống hiến to lớn cho nền Âm nhạc nước nhà, năm 2017, NS. Thế Bảo vinh dự nhận giải thưởng Nhà nước với cụm tác phẩm trong 3 thể loại: “Suy nghĩ về nhạc luật cổ truyền” (Sách); Concerto cho cello và dàn nhạc giao hưởng (Khí nhạc); Romance “Nửa đêm” (Thanh nhạc).

     Ở tuổi 81 nhưng nhạc sĩ Thế Bảo sáng tạo không ngừng nghỉ. Tháng 4 vừa rồi, anh em hội viên chi hội Nhạc sĩ Việt Nam tại Quảng Ngãi có dịp gặp lại người “anh lớn” của mình khi anh tham gia hướng dẫn lớp tập huấn sáng tác Âm nhạc cho hội viên các tỉnh Nam Trung Bộ của Hội Nhạc sĩ Việt Nam tổ chức tại Phan Rang - Ninh Thuận. Vẫn nhanh nhẹn, nhiệt tình, nhạc sĩ U90 luôn nhắc chúng tôi phải chăm chút sức khỏe, như chiếc xe thường xuyên kiểm tra dầu mỡ thì sẽ hoạt động bền bỉ, có thế mới có phong độ sáng tác. Anh cho biết thêm hiện vẫn làm công tác hướng dẫn bảo vệ luận án tiến sĩ, cao học cho sinh viên nhạc viện, và các trường VHNT. Tham gia các hội đồng lý luận, phê bình, phản biện, thẩm định VHNT ở Trung ương và địa phương. Chấm thi hội diễn, liên hoan ca múa nhạc…Bên cạnh đó anh đang viết chùm 12 tiểu phẩm cho đàn piano có tựa đề “chú bé và 12 bức tranh”, một tác phẩm Hợp xướng “Khát vọng hòa bình”, và chuẩn bị bắt tay viết 5 tập sách hướng dẫn sáng tác.

       Chia tay anh về lại Quảng Ngãi, NS.Thế Bảo nói sẽ sớm trở về thăm quê . Chúng tôi cũng chúc anh luôn có nhiều sức khỏe để tiếp tục niềm đam mê, hoàn thành những dự định của mình. Anh mãi là tấm gương, là người anh thân thương của những người hoạt động Âm nhạc Quảng Ngãi.

 

Bài kèm ảnh: Tác giả và NS Thế Bảo

 

NVP

 

Bài dùng được

 

 

 

Các bài khác:
· THƠ CỦA MỘT NGƯỜI QUẢNG...
· THANH THẢO VÀ TRƯỜNG CA "HIỂN THÁNH NĂM 25 TUỔI"
· KIỂU NHÂN VẬT “NỔI LOẠN” TRONG MỘT SỐ TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI
· HÀ ĐÔNG TRONG NỖI NIỀM CỦA MỘT NHÀ THƠ
· MỘ GIÓ – MỘ THIÊNG BẤT TỬ
· BÌNH THƠ "TIẾNG HÁT ĐỜI THƯỜNG" CỦA PHẠM NGỌC THÁI
· ĐÓNG GÓP VỀ NGHIÊN CỨU LỊCH SỬ VÀ VĂN HỌC CỦA GS HOÀNG XUÂN HÃN
· XUÂN QUỲNH - ĐẾN TẬN CÙNG ĐAU ĐỚN, ĐẾN TÌNH YÊU
· TRANG THƠ LÊ THANH HÙNG
· MƯA DẦM THÁNG BẢY
· NHỮNG LỐI VÀO TRUYỆN NGẮN
· DIỄN NGÔN GIỚI NỮ QUA MỘT SỐ TIỂU THUYẾT VIẾT VỀ NÔNG THÔN SAU ĐỔI MỚI
· CÓ ĐIỀU NHƯ CHƯA NÓI VỚI SÔNG TRÀ
· LAI LỊCH MỘT BÀI THƠ
· TRANG THƠ TRẦN NHẬT LAM VÀ THANH TÙNG
· TAY VẪY PHIÊU BỒNG
· PHÂN BIỆT THƠ VÀ VĂN VẦN
· TRANG THƠ LÊ ÂN - NGUYỄN MINH PHÚC
· MỐI TÌNH CỦA XUÂN HƯƠNG
· MỘT VÀI SUY NGHĨ VỀ HIỆN THỰC ĐẤT NƯỚC VÀ VĂN HỌC NGHỆ THUẬT SAU 1975

 

  
Gia đình Bích Khê