DIỄN ĐÀN VĂN NGHỆ
 
HOÀNG CẦM-TỪ TÌNH CHỊ EM ĐẾN ẢO VỌNG LÁ DIÊU BÔNG

                                                                                                             Đỗ Minh Tuấn

 

 

Từ tình yêu chị em đến ảo vọng về chiếc lá Diêu bông

Mô tả ảnh.
Nhà thơ Hoàng Cầm

Cái nhập nhằng bối rối đan xen đáng ngờ này luôn luôn được kích thích bởi cơ chế ú tim trốn tìm và đuổi bắt cuả tình yêu, nhưng mặt khác chưa bao giờ nó bị sa ngã trong nhục dục trần thế vô luân, bởi quan hệ chị em này luôn bị quản lúc bởi cơ chế gián cách hoá, thanh cao hoá, tôn giáo hoá, vĩnh cửu hoá, hư vô hoá của vương quốc lạ lùng kia.

Bài thơ Lá diêu bông là biểu hiện rõ nét nhất của cơ chế gián cách thanh cao hoá và tôn giáo hoá ấy.

Đúng là đứa em trai vị thành niên trong Lá diêu bông cũng như trong loạt thơ ở phần Chị và Em có một ham muốn làm chồng, nhưng đó không phải là ham muốn giả tạo và tục tĩu như có người nhận xét, mà trái lại đó là ham muốn trong sáng thơ ngây, nhuốm màu cổ tích trong một trò chơi. Cái trò chơi làm vợ làm chồng ở tuổi ấu thơ ai chẳng từng qua, nhưng khi sắm vai thành thực trong trò chơi đó những cô bé, cậu bé lên năm lên mười đâu có gì nhục dục, tối tăm?

Vả chăng cái khát vọng làm chồng của một cậu bé thiếu nhi chỉ có thể là khát vọng hấp thụ từ thần thoại và cổ tích. Trong truyện cổ tích luôn luôn diễn ra cái hành trình những chàng trai tuấn tú tài ba được lấy công chúa xinh đẹp trở thành phò mã sau những cuộc thi tài hay chiến công. Làm gì có quan hệ tình dục thuần tuý, yêu để mà yêu trong thần thoại và cổ tích ?

Vậy nên, cái khát vọng làm chồng nếu có nảy nở trong tâm trí đứa em trai bé bỏng thì đó cũng là cái khát vọng thiêng liêng trong tâm thức tổ tiên truyền lại nuôi mầm anh hùng và sáng tạo trong dáng dấp một ước mơ trần thế của bình dân. Đó cũng là sự hoá thân, hiện thân của khát vọng đổi đời thầm kín trong tâm thức những con người lao động lam lũ khổ nghèo bao năm bị áp bức và dày xéo.

Người chị hồn nhiên chấp nhận trò chơi vợ chồng và khát vọng ngây thơ của trẻ dại, nhưng chị không thể sa đà vào trò chơi nguy hiểm ấy vì luật pháp của vương quốc tình yêu tôn giáo luôn luôn chi phối chị. Chị phải chối từ những khát vọng của người em bằng một tình huống giả:

"Chị bảo
Đứa nào tìm được lá diêu bông
Từ nay ta lấy làm chồng" (tr.30).

 

Tạo ra một sự kiện giả, để đẩy người em trai vào cuộc kiếm tìm vô vọng đó không phải là lừa dối, mà là sự từ chối khéo bằng lòng trắc ẩn, là lãng mạn hoá tình yêu. Đó cũng là cơ chế gián cách hoá, tôn giáo hoá, biến cái ham muốn tình dục thành sự tìm kiếm có tính chất tôn giáo - thực chất là ảo mộng hoá tình dục để tình dục giữa em và chị vĩnh viễn không bao giờ có thể xảy ra.

Rõ ràng, trong bài thơ Lá diêu bông Hoàng Cầm đã sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật để thanh cao hoá, tôn giáo hoá quan hệ chị em nhằm thể hiện một cách tế nhị những bối rối và giữ mình thầm kín của người phụ nữ trước sự hồn nhiên thơ ngây của đứa trẻ trai. Đó cũng là bằng chứng của sự nhất quán trong cảm xúc thẩm mỹ của nhà thơ.

Trong bài "Tắm đêm" Hoàng Cầm nhìn thân thể người phụ nữ bằng cái nhìn thương cảm, cảm nhận được cái "bủn rủn" của người con gái nông dân lao động khi nước lạnh xối vào những vết sẹo trên người dấu tích của chuỗi ngày gánh gạo và chở nứa vượt ghềnh:

"Tung toé gội đầu trăng nước giếng
Mát lùa kẽ tóc
Còn bủn rủn sẹo ngang sẹo dọc
Vắt áo nghe thầm tiếng vải kêu" (tr.15).

Tiếng vải kêu ở đây là tiếng kêu thương của số phận người con gái mà nhà thơ lắng nghe được trong đêm.

Một cái nhìn văn hoá không bao giờ chấp nhận dừng lại ở những hành vi hời hợt bề ngoài, mà phải vươn tới cảm thông với thân phận của con người đằng sau hành vi ấy. Các cụ ta xưa đã chẳng từng "thoát y" trong ca dao đó sao:

"Sáng trăng suông em tưởng tối trời
Em ngồi em ngỏ cái sự đời em ra
Sự đời như cái lá đa
Đen như mõm chó chém cha sự đời!"

Bản chất thẩm mỹ của câu ca dao sexy này là sự bi phẫn của người lao động trước sự đời éo le, đen tối và ngang trái thời phong kiến. Cách nói sex chỉ là thao tác tu từ học nhằm nhấn mạnh sự khinh miệt và giễu cợt trước xã hội mà thôi. Đó là một tiếng chửi đời nghệ thuật, mượn cái tục của sex để thanh cao hoá cái tục của lòng bi phẫn. Trong "99 tình khúc" Hoàng Cầm đã mượn những yếu tố thể chất có mầu sắc sex và ma quái để diễn tả tình yêu mãnh liệt và tình thương sâu sắc với người tình trong những cảnh huống khác nhau.

Nguồn: Vietnam.net

 

Các bài khác:
· VƯƠNG QUỐC TÌNH YÊU TRONG THƠ HOÀNG CẦM
· HÀ NỘI TRONG TIỂU THUYẾT VIỆT NAM NỬA SAU THẾ KỶ XX
· BÓNG ĐÁ
· ỨNG XỬ VĂN HÓA - NHÂN CÁCH CỦA NGƯỜI CẦM BÚT
· CẦN SỬA LẠI 1 SỐ THUẬT NGỮ DỊCH SAI TRONG LÝ LUẬN VÀ NGHIÊN CỨU VH
· ERNET HEMINGWAY - 1 PHÓNG VIÊN CHIẾN TRƯỜNG KIỆT XUẤT
· 1 TRUYỆN NGẮN VỀ ĐỀ TÀI NHẠY CẢM CỦA 1 THẦY GIÁO TRẺ
· NHÀ VĂN NGUYỄN QUANG SÁNG TIẾT LỘ CHUYỆN TÌNH BÍ MẬT
· “SỰ TÍCH” BÀI THƠ “RƯỢU CỦA NGUYỄN CAO KỲ”
· TRANG THƠ CỦA MỘT CHÀNG SINH VIÊN BẤT HẠNH
· MỘT THẾ HỆ VĂN CHƯƠNG
· TẢN MẠN VỀ PHÊ BÌNH VĂN HỌC
· KHI VĂN NHÂN BƯỚC VÀO CHỢ VĂN
· CHỦ NGHĨA MŨI LÒNG TRONG THƠ VIỆT
· CHE, HEMINGWAY VÀ VARADERO
· 108 BỨC CHÂN DUNG VĂN NGHỆ SĨ CỦA HỌA SĨ 'TAY NGANG'
· BÀI THƠ 'LÍNH MÀ EM' CỦA AI?
· ĐẶC SẮC THƠ HAIKU NHẬT BẢN
· 1 TRUYỆN NGẮN CỦA 1 CHÀNG SINH VIÊN BẤT HẠNH
· VỚI NHIỀU NGƯỜI, CHIẾN TRANH CHƯA KẾT THÚC

 

  
Gia đình Bích Khê